བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་བལ་པོ་དང་རྒྱ་གར། རྒྱ་ནག་སོགས་ཉེ་འཁོར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དག་གི་འབྲེལ་འདྲིས་ནི་ཐག་རིང་བར་མ་ཟད། རིག་གནས་བརྗེ་རེས་ཁྲོད་རྒྱ་གར་ནག་དང་བོད་ཀྱི་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ལས་ནི་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་།ལྷག་པར་དུ་ཆོས་གཞུང་སྒྱུར་བའི་ལས་དར་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ལ་ཆོས་གཞུང་གི་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང་རིག་ཚན་མང་པོ་དང་འབྲེལ་བས་སྐད་ཆ་ཚད་ལྡན་དང་ལོ་ཙཱའི་གཞུང་ལུགས་འཐུས་ཚང་གཏོང་བར་རྨང་གཞི་བསྐྲུན། བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་སྒྲ་སྒྱུར་གླིང་ཞེས་པ་བཙུགས་ནས་ཆོས་གཞུང་ལོ་ཙཱ་ལ་སྔར་མེད་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་། འོན་ཀྱང་དུས་རབས་དང་སྐད་ཆའི་གཞུང་ལུགས་སྤྱིའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས་སྐད་ཆ་ཚད་ལྡན་དང་ལོ་ཙཱ་ལ་རིག་ཚན་ཁེར་རྐྱང་ཞིག་ཆགས་མ་ཐུབ། བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་འདིའི་ཐད་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་དང་ལྟ་བ་སུམ་རྟགས་དང་དག་ཡིག་སོགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ལས་མ་གཏོགས་གཞན་མངོན་མི་འདུག
བོད་གནའ་བོའི་སྔ་མའི་དུས་སྐབས་ལ་ཞང་ཞུང་། འ་ཞ །སུམ་པ་སོགས་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་བའི་སྐབས་བོན་ཆོས་སྒྱུར་མཁན་དང་ཆོས་བྱེད་མི་སྣ་ས་ཁྱབ་རྡོ་ཁྱབ་ཏུ་སོང་། བོན་ཆོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དང་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་བརྩམས་ཆོས་སོགས་སུ་བོན་ཆོས་སྒྱུར་མཁན་དང་ཆོས་བྱེད་མི་སྣའི་མིང་དང་གྲུབ་འབྲས་ཙམ་ངོ་སྤྲོད་ལས་གཞུང་ལུགས་ལ་དཔྱད་པའི་བརྩམས་ཆོས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་མ་ཕྱིན། འོན་ཀྱང་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་མ་ཎི་བཀའ་འབུམ་སོགས་བརྩམས་ཆོས་མང་ཆེ་བར་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་ནི་ཆོས་གཞུང་སྒྱུར་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཐོག་མ་ཡིན་ཚུལ་དང་ཁོང་གི་མཛད་རྗེས་དང་ལོ་ཙཱ་བ་གཞན་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་དཀར་ཆག་མ་གཏོགས་གཞུང་ལུགས་དང་བྱ་ཐབས་འབྲེལ་བའི་ནང་དོན་ཉུང་། བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་བོད་ཡིག་གསར་བཟོའམ་ལེགས་བཅོས་བྱས་པ་ལས་དེ་བཀོལ་སྤྱོད་དམ་དར་ཁྱབ། སྐད་ཆ་ཚད་ལྡན་གཏོང་བའི་ཐད་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཐབས་ལམ་གསལ་པོར་བཤད་མེད། དེ་ལས་གཞན་ང་ཚོས་གནའ་བོའི་ཡི་གེ་ལ་དཔྱད་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་སོགས་སུ་ཡང་དོན་དངོས་བརྗོད་པ་ལས་གཞུང་ལུགས་བརྗོད་པ་མེད། དཔེར་ན། སྦ་གསལ་སྣང་གི་སྦ་བཞེད་ལས་གཙོ་བོ་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་སྒྱུར་བའི་ལས་བསྟན་འདུག །རྗེས་ཀྱི་ས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དུའང་ཆོས་ཚིག་སྒྱུར་བ་བསྟན། གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས། པཎྜི་ཏ་ལྷ་རིག་པའི་སེང་གེའི་མདུན་ནས་སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་བསླབས་པས་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ལ་མཁས་པར་གྱུར་ཏེ། འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཏོག །མདོ་ཟ་མ་ཏོག །སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་མདོ་རྒྱུད་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་རྣམས་བོད་དུ་བསྒྱུར། ལོ་རྒྱུས་ཅིག་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ་ཡང་བསྒྱུར་ཟེར་བའང་འདུག །ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདི་དག་གིས་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊའི་ཡི་གེ་གསར་བཟོ་མཛད་མིན་གྱི་ཐད་ལ་ལྟ་བ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་མཆིས་རུང་། འོན་ཀྱང་ཐོན་མིས་ཆོས་གཞུང་སྒྱུར་བས་བོད་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་ཆོས་གཞུང་ལོ་ཙཱ་བ་ཡིན་པ་ཚང་མས་ཁས་ལེན། ཐོན་མིས་རྒྱ་གར་གྱི་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་མདོ། མདོ་སྡེ་ཟ་མ་ཏོག་སོགས་ཀྱི་ཆོས་གཞུང་ཐོག་མར་བོད་ཡིག་ལ་སྒྱུར་བ་ལས་བསྟན་བཅོས་འདི་དག་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་།
ཆོས་གཞུང་ལོ་ཙཱ་བྱེད་པ་ནི་གཟབ་ནན་གྱི་ལས་ཤིག་ཡིན་ལ་སྐབས་དེར་སྲིད་གཞུང་དང་ལོ་ཙཱ་བས་ཆེས་དོ་སྣང་བྱེད་པ་ནི་ལོ་ཙཱའི་དག་ཆ་ཡིན། གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས་ལོ་ཙཱའི་ལས་ལ་ཞུགས་ནས་སྒྱུར་ཡིག་གི་མིང་བརྡ་གཅིག་གྱུར་མིན་པ་དང་ཐག་གཅོད་པའི་བྱ་ཐབས་མི་གཅིག་པར་མ་ཟད། མིང་ཚིག་མི་འབྱོར་བ་དང་སྨྲ་མི་བདེ་བ་ལས་མ་ཡིག་གི་དགོངས་དོན་སྟོན་མི་ཐུབ་པས་ཆོས་གཞུང་ལོ་ཙཱ་ཚད་ལྡན་གཏོང་བའི་གནད་དོན་སྲིད་གཞུང་གིས་དོ་སྣང་མཛད་དེ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཆ་ཚད་ལྡན་དང་ཆོས་གཞུང་བརྡ་ཆད་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་པའི་ལོ་ཙཱའི་གཞུང་ལུགས་སྒྲ་སྦྱོར་བམ་གཉིས་སྒྲིག
དུས་རབས་དགུ་པའི་མཇུག་ལ། ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་སྐབས་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་གྲགས་ཅན་གསུམ་སྟེ་སྐ་བ་དཔལ་བརྩེགས། ཅོག་རོ་ཀླུའི་རྒྱལ་མཚན། ཞང་ཡེ་ཤེས་སྡེ་དང་རྒྱ་གར་ནས་གདན་དྲངས་པའི་སློབ་དཔོན་ཛི་ཏ་མི་ཏྲ། སུ་རེན་དྲ་བོངྷི། ཤཱི་ལེན་དྲ་བོངྷི། དཱ་ན་ཤཱི་ལ་སོགས་དང་མཉམ་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་གཞུང་མང་པོ་བོད་ལ་བསྒྱུར། བཙན་པོ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་གྱིས་བཀའ་ཕབ་སྟེ་སྔོན་བསྒྱུར་ཟིན་པའི་བརྡ་ཆད་ལ་ཡང་བསྐྱར་བཀས་བཅད་མཛད། ཞུ་དག་བྱས་ཟིན་པའི་བརྡ་ཆད་དག་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་ནས་ཤན་སྦྱར་ཚིག་མཛོད་བཟོས་ཏེ་རྗེས་རབས་ལོ་ཙཱ་བས་ལོ་ཙཱ་བྱེད་སྐབས་མིང་བརྡ་ཚད་ལྡན་གཏོང་བར་གཞི་འཛིན་བྱེད་པའི་གཞི་ལྟར། སྤྱི་ལོ་838ལོར་བཙན་པོས་ལོ་ཙཱའི་ཐད་ཀྱི་བཀའ་ཁྲིམས་ཞིག་གཏན་འབེབས་མཛད་པ་སྟེ་བཀའ་འགྱུར་དུ་སྒྲ་སྦྱོར་བམ་གཉིས་ཀྱི་མགོ་ན་ཡོད་པའི་སྲིད་ཁྲིམས་ཡིན། རྒྱལ་པོས་བཀའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་ཐོག་མར་ཆོས་གཞུང་བསྒྱུར་བའི་ཉམས་མྱོང་ཕྱོགས་བསྡོམས་མཛད། གཞུང་ལུགས་དང་རྩ་དོན། ལོ་ཙཱའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ནས་སྐད་ཆ་ཚད་ལྡན་དང་ལོ་ཙཱ་ཚད་ལྡན་གྱི་གནད་དོན་ཐག་བཅད་ཟིན། ཅི་ཐུབ་སྒོས་ཆོས་གཞུང་ལོ་ཙཱའི་ལག་ལེན་ཁྲོད་ཀྱི་གནད་འགག་དག་ཐག་བཅད་པ། བཀའ་ཁྲིམས་འདིའི་ལོ་ཙཱའི་རྩ་དོན་བསྟན་པ་དང་མ་ཡིག་ལ་མི་འགལ་ཞིང་བོད་སྐད་ཀྱི་ལུགས་དང་མཐུན་པ་སོགས་བསྟན། བཀའ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏན་འབེབས་ལྟར་ན་ལོ་ཙཱ་བའི་བརྡ་ཆད་སོགས་སྒྱུར་སྐབས་ངེས་པར་དུ་གཏན་འབེབས་ཟིན་པའི་ཐ་སྙད་བཀོལ་བ་ལས་ཐ་སྙད་གསར་བཟོ་མཛད་མི་ཆོག །ལོ་ཙཱའི་ནང་དོན་ཐད་ནས་ཀུན་གྱིས་སྨྲ་བའི་ཆོས་གཞུང་སྒྱུར་བ་ལས་སྒེར་གྱིས་གསང་སྔགས་སོགས་སྒྱུར་མི་ཆོག །གཏན་འབེབས་འདིའི་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་དང་བརྡ་ཆད་ཚད་ལྡན། བརྡ་སྤྲོད་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བར་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ཐོན། དེ་བོད་བཙན་པོའི་རྗེས་ཀྱི་ཆོས་གཞུང་ལོ་ཙཱ་ལ་མཛུབ་སྟོན་གྱི་ནུས་པ་ཐོན་པ་མ་ཟད་རྗེས་ཀྱི་ཆིན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་དབུ་ཁྲིད་འོག་བོད་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་འགྱུར་སོག་ཡིག་ལ་སྒྱུར་བར་མཛུབ་སྟོན་དང་རྩ་འཛིན་རང་བཞིན་གྱི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྨང་གཞི་བཏིང་།
དུས་རབས་བཅུ་པ་ནས་བཟུང་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ལ་སླེབས། ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱིས་ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་སོགས་རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་ཆེན་གདན་དྲངས་པ་ལས་གཞན་ཞུས་ཆེན་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་དང་རྔོག་ལེགས་པའི་ཤེས་རབ་སོགས་ཁ་ཆེ་ཡུལ་ལ་བརྫངས་ནས་ལོ་བདུན་རྗེས་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་ནས་ཡང་བསྐྱར་མ་གཱ་དཱ་སོགས་སུ་སློབ་སྦྱོང་བྱས། ངག་རྒྱུན་ལྟར་ན་ཁོང་གིས་སློབ་དཔོན་750བསྟེན་ནས་མདོ་སྔགས་གཉིས་ལ་བྱང་ཆུབ་པ་སྦྱངས། ཕྱིར་བོད་ལ་ཕེབས་ཏེ་རྒྱ་གར་པཎྜི་ཏ་མང་པོ་མངའ་རིས་ལ་གདན་དྲངས་ནས་ཁོ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་མདོ་པོ་ཏི་17དང་མཛོད་པོ་ཏི་33སྔགས་པོ་ཏི་108སོགས་ཞུ་དག་དང་སྒྱུར། བཀའ་བསྟན་རིགས་120ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད་པའི་དེ་ལྟར་བཀས་བཅད་དེ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པའི་དོན་ཡིན། དེ་བས་ཆོས་གཞུང་ལོ་ཙཱའི་འཕེལ་རྒྱས་ཚད་ངེས་ཅན་ལ་སླེབས། ཐ་ན་རིག་པའི་འབྱུང་གནས་རྒྱ་གར་ལས་ཡང་དར་རྒྱས་བྱུང་། དུས་རབས་13པར་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པས་བལ་པོར་བརྫངས། དེ་ནས་ལོ་ལྔ་སློབ་གཉེར་མཛད་ནས་ཕྱིར་བོད་ཡུལ་ལ་སླེབས་ཏེ་དུས་འཁོར་རྒྱུད་འགྲེལ། སྙན་ངག་མེ་ལོང་།
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་དཔག་བསམ་གྱི་འཁྲི་ཤིང་། ཀླུ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར། འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་བསྟོད་པ་བརྒྱ་པ་སོགས་བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་བོད་ཡིག་ལ་སྒྱུར་བ་ལས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཐོན།
1741ལོ་ནས་1742ལོར། ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེས་སྒྲ་སྦྱོར་བམ་གཉིས་གཞིར་བཟུང་ནས་བོད་སོག་དག་ཡིག་མཁས་པའི་འབྱུང་གནས་ལེགས་སྒྲིག་མཛད་པའི་བོད་ཡིག་ནས་སོག་ཡིག་ལ་སྒྱུར་བ་དང་ཚད་ལྡན་ཡོང་བར་ཕན་པ་བཟོས། བོད་སོག་ཆོས་གཞུང་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ལག་ལེན་ཐད་བེད་སྤྱོད་བྱས། གཞུང་འདིའི་སོག་སྒྱུར་མའི་མིང་ཚིག་དང་སྒྲ་གདངས་ལ་ཆོད་དོན་16གཏན་ལ་ཕབ།
བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྒྲ་སྦྱོར་བམ་གཉིས་དང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་དག་ཡིག་མཁས་པའི་འབྱུང་གནས་གཉིས་ཆོས་གཞུང་སྒྱུར་བའི་དགོས་མཁོ་ལ་དམིགས་ནས་ལོ་ཙཱའི་གཞུང་ལུགས་དང་བྱ་ཐབས་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་ཕྱོགས་བསྡོམས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། ཆོས་གཞུང་ལོ་ཙཱ་དང་ཁོ་ཚོའི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་དཀར་ཆག་ལ་སྲོལ་རྒྱུན་མཁས་པའི་དོ་སྣང་མཛད་པ་ལས་སྒྱུར་པ་པོ་ཕལ་ཆེར་200ཡོད།
སྐད་ཆའི་ཚད་ལྡན་གྱིས་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་དང་བོད་སིལ་བུར་ཐོར་བའི་སྐབས་ཀྱི་ཆེས་མཇུག་མཐའི་བཀས་བཅད་ལ་དཔྱད་པ་སྟེ་ལི་ཤིའི་གུར་ཁང་ཀྱི་གླེང་གཞི་ནས་བརྗོད་ཟིན། སྐྱོགས་སྟོན་རིན་ཆེན་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་1476ལོར་ཚིག་མཛོད་འདི་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་ནས་བཙན་པོ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་སྐབས་ཀྱི་བཀས་བཅད་གཞི་བྱས་ནས་དེའི་སྔོན་ལ་བརྡ་རྙིང་དང་དེའི་རྗེས་ལ་བརྡ་གསར་ཟེར། དེ་བས་བོད་སྐད་ཡིག་གི་སྐད་ཚད་ལྡན་གཏོང་བའི་བརྡ་ཆད་གཉིས་སྟོན། གཅིག་ནི་བཀས་བཅད་ཟེར། དེ་ནི་གཙོ་བོ་རྒྱལ་པོས་དབུ་མཛད་བྱས་ནས་སྲིད་གཞུང་དང་རྒྱལ་པོའི་ངོས་རིམ་ནས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པའི་གཅིག་གྱུར་གཏོང་བ་ལ་གོ། ནང་དོན་གཙོ་བོ་ཆོས་གཞུང་གི་ཡིག་ཐོག་ལོ་ཙཱ་དང་སྒྲ་གདངས་ཚད་ལྡན་སོགས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པས་ལོ་ཙཱའི་སྐབས་བོད་རང་གི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ལུགས་དང་མཐུན་པ་ལས་གཞན་ཚིག་གི་ལོ་ཙཱའི་ཕྱོགས་གླེང་མེད། ཕྱོགས་གཅིག་ནི་སྐད་གསར་བཅད་ཡིན། དེ་ནི་སྐད་ཆ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གཞིར་བཟུང་ནས་སྒྲ་གདངས་དང་དག་ཡིག་ལ་རིག་གཞུང་ཐད་ནས་ཚད་ལྡན་གྱི་རྣམ་པ་ཆགས། ལི་ཤིའི་གུར་ཁང་དུ་རྩོམ་པ་པོས་བཙན་པོའི་སྐབས་མཛད་པའི་བཀས་བཅད་དུས་རིམ་མི་གཅིག་པ་གསུམ་ལ་དབྱེ། ནང་གསེས་སུ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དང་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྔོན་ཡིན་པར་ངེས། དེ་ལོ་ཆེན་སྐ་ཅོག་ཞང་གསུམ་གྱིས་ལེགས་པར་མཛད། སྐད་གསར་བཅད་ཐེངས་གསུམ་པ་ནི་བོད་སིལ་བུར་ཐོར་རྗེས་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་བྱུང་བའི་སྐབས་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་ནས་ཆོས་ལྷག་པ་གྲགས་པས་ལེགས་པར་མཛད། དེ་ནི་རིམ་བཞིན་བྱུང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་ཡིན་པ་གནའ་རབས་མཁས་པ་དང་དེང་སྐབས་སྐད་ཚད་ལྡན་གཏོང་བ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་དག་གི་དགོངས་པ་དང་མཐུན། འོན་ཀྱང་སྐད་གསར་བཅད་ཐེངས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་མཚམས་དང་ཁྱད་ཆོས་ཐད་ལ་མཁས་པ་སོ་སོའི་དགོངས་པ་མི་མཐུན་པས་འདིའི་ཐད་ལ་མུ་མཐུད་དུ་བསམ་གཞིགས་མཛད་དགོས། །