ཨུ་ཉར་གེ་སར་སྒྲུང་དཔེ་ལེའུ་མའི་པར་གཞི་ངོ་སྤྲོད།

གཅིག ། པར་གཞིའི་ངོ་སྤྲོད།

སྒྲུང་དཔེའི་མཚན་བྱང་ལ《གླིང་སེང་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་རབས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་ལེའུ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། །》ཞེས་པའི་པར་གཞི་འདི་ནི་གེ་སར་སྒྲུང་དཔེ་ལག་བྲིས་མ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། གཞུང་དངོས་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་ལ་དབུ་ཅན་དང་དབུ་མེད་སྤེལ་མར་སྦྱར་ནས་བར་བཅུག་རི་མོ་གང་ཡང་མེད་པར་བསྡོམས་པས་ཤོག་ངོས་136ཡོད། ཤོག་ངོས་བཀོད་སྒྲིག་གི་ཚད་གཞིའི་ཆེ་ཆུང་ལ་20cm×29cmདང་།

དེབ་ཚད་མགོ་བཙེམ་ཡིན། སྒྲུང་དཔེའི་མདུན་ཤོག་གི་ངོས་སུ་དཔེ་ཆའི་མཚན་བྱང་སྟེ་དབྱིན་ཡིག་གིས（Tiberan version of Gesar saga chapter）ལྟར་བཀོད་ཡོད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་1961ལོར་སོག་པའི་མཁས་པ་ཚེ་རྟ་མགྲིན་སྲུང་（策·达木丁苏伦1908-1986）ལགས་ཀྱིས་ཝོར་ལན་པཱ་ཐོ（乌兰巴托）ནས་ལེགས་སྒྲིག་དང་བཤུ་བྲིས་མཛད་དེ་ཕྱི་སོག་རྒྱལ་བཙུགས་ཚན་རིག་ཁང་ནས་དཔར་དུ་བསྐྲུན་པའི་གནས་ཚུལ་སོག་ཡིག（斯拉夫蒙文）གིས་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། དེའི་འགོ་བརྗོད་དུ། རང་ཅག་གིས་དཔར་དུ་བསྐྲུན་པའི་གེ་སར་སྒྲུང་གི་ལེའུ་ནི། གླིང་སེང་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་རབས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་ལེའུ། ལྔ་པ་ཧོར་དམག་ཅེས་པའི་ལེའུ། །ལེའུ་འདི་གཉིས་ཀྱི་མ་དཔེ་བྲིས་མ་ཨུ་རུ་སིའི་མཁས་པ་ཕོ་ཐཱ་ནིང་（波塔宁）གིས་1885ལོར་ཨ་མདོའི་ས་ཆ་ནས་རྙེད་དེ། ད་ལྟ་དེ་ཉིད་ལེ་ཉིན་ཀ་རཱད（列宁格勒）ཀྱི་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་བརྟག་དཔྱད་གྲྭ་བའི་དཔེ་མཛོད་དུ་ཡོད། དེ་ལས་བླངས་པའི་འདྲ་རིས་བཤུས་པ་ལ་གཞི་བཟུང་ནས་འདི་གར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཞེས་སྒྲུང་དཔེ་འདིའི་མ་ཡིག་ནི་སྤྱི་ལོ1885ལོར་ཕོ་ཐཱ་ནིང་གིས་ཨ་མདོའི་ས་ཆ་ནས་རྙེད་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་ཚེ་རྟ་མགྲིན་སྲུང་ལགས་ཀྱིས་འདྲ་རིས་ལ་བཤུ་འབྲི་གནང་སྟེ་ཕྱི་སོག་ཏུ་འཁྱེར་ཡོང་བ་ཤེས། དེ་ནས་སྐབས་བབ་ཀྱི་ངའི་ལག་གི་དཔྱད་གཞིའི་པར་གཞི་འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་2006ལོར་ཕྲན་གྱི་དགེ་རྒན་སྨན་ཤུལ་རིན་ཆེན་རྡོ་རྗེ་ལགས་འཇར་མན་དུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་སྐབས་ལག་སོན་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། ཕྱིས་སུ་སྤྱི་ལོ་2018ལོར། ཧྲང་ཧའེ་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་དཔར་སྐྲུན་བྱས་པའི《གེ་སར་སྒྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའི》བམ་དང་པོ་རུ《འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་ར་བའི》ཟུར་བཀོད་དུ《ཨུ་ཉར་ལེའུ་མ》ཞེས་མིང་བཏགས་ཏེ་བཀོད་ཡོད། གཞན་དཔའ་རིས་བརྩོན་འགྲུས་རྒྱ་མཚོ（李连荣）ལགས་ཀྱིས་པར་གཞི་འདི་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་བརྗོད་འགའ་སྤེལ་འདུག་ལ། ཁོང་གིས་སྒྲུང་དཔེ་འདི་ནི“དེང་སྐབས་ཀྱི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གཞོང་ཐང་རྫོང་ཆུ་གསུམ་ས་ཁུལ（青海省民和县三川地区）གྱི་དགོན་པ་ཞིག་ནས་རྙེད་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཟིན་ལ། དེང་སྐབས‘列宁格勒萨尔蒂科夫·谢德林公共图书馆手稿部’རུ་ཉར་ཡོད་པར་གསུངས”པས། སྒྲུང་དཔེའི་མིང་ལ“གཞོང་ཐང་ལེའུ་མ།（民和三川本或民和分章本）”ཞེས་འབོད་བཞིན་འདུག །དེར་མ་ཟད་ཉེ་ཆར། རྒན་གཅོད་པ་དོན་གྲུབ་དང་སྙིང་པོ་ཚེ་རིང་ལགས་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་སྒྲུང་པར་གཞི་ཞིག་དག་བསྒྲིགས་བྱས་ཏེ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་པའི《བསྡུས་སྒྲུང་ནོར་བུ་དོ་ཤལ》ཞེས་པའང་ཨུ་ཉར་ལེའུ་མའི་པར་གཞི་འདི་དང་གཅིག་འདྲ་ཡིན་པར་སྣང་ངོ་། །

གཉིས། ནང་དོན་མདོར་བསྡུས།

སྒྲུང་དཔེ་འདིར་བསྡོམས་པས་ལེའུ་དྲུག་ཡོད་དེ། ལེའུ་དང་པོ་ནི་ལྷའི་ལེའུ་སྟེ་ཤོག་ངོས་15ནས་17བར་དང་དེའི་ནང་དོན་ནི་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཉིད་ཀྱི་སྟེང་ཕྱོགས་ལྷའི་ཡུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་མདོར་བསྡུས་ཏེ། ཁོང་ནི་ཡབ་ཚངས་པ་དཀར་པོ་དང་ཡུམ་འབུམ་སྐྱོང་རྒྱལ་མོ་ལ་ཡོད་པའི་སྲས་དོན་དཀར་དང་དོན་ལེགས། དོན་འགྲུབ་གསུམ་ལས་ཐ་ཆུང་ཡིན་པ་དང་། བར་མི་ཡུལ་དུ་བདུད་ཁ་རྒྱས་ནས་འབངས་མི་སེར་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་ཚད་མེད་མྱོང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་འོག བུ་གསུམ་གྱིས་མདའ་རྡོ་ཤོ་གསུམ་བརྒྱབ་ནས་མཐར་དོན་འགྲུབ་དཀར་པོ་ཉིད་སྟེང་ཕྱོགས་ལྷ་ཡུལ་ནས་འཇིག་རྟེན་མི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བར་ཁས་བླངས་པའི་གནས་ཚུལ་བྲིས་ཡོད།

ལེའུ་གཉིས་པ་ནི་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་ལེའུ་སྟེ་ཤོག་ངོས་17ནས་24བར། ནང་དོན་ནི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་མ་ཡུམ་འགོག་བཟའ་ལ་མངལ་ཆགས་པར་ནག་ཐིག་སྨན་གྱིས་ཕྲག་དོག་བྱས་ནས་ཁྲོ་ཐུང་དང་ལྐོག་འབྲེལ་གྱིས་འགོག་བཟའ་རྒྱང་ཕུད་དུ་བཏང་བ་དང་། མས་སྡུག་བསྔལ་ཚད་མེད་མྱངས་མཐར་ཡ་མཚན་གྱི་ལྟས་མང་པོ་བྱུང་སྟེ། ཡབ་སེང་སྟག་ར་སྐྱེ་དང་ཡུམ་འགོག་བཟའ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་ཐེག་པའི་རྟ་ལམ་སྐུ་འཁྲུངས་པ་སོགས་གསལ་པོར་བྲིས་ཡོད།

ལེའུ་གསུམ་པ་ནི་གྲོགས་ཀྱི་ལེའུ་སྟེ་ཤོག་ངོས་24ནས་33བར། དེའི་ནང་དུ་གེ་སར་རྒྱལ་པོས་བྱང་ཕྱོགས་ནས་འབྲོང་བསད་དེ་ཨ་ཁུ་རྣམས་མགྲོན་དུ་བོས་ཤིང་། ཨ་ཁུ་ཁྲོ་ཐུང་གི་ལག་ནས་ས་སྐལ་ཆུང་ངུ་ཙམ་བླངས་ཏེ། སྒ་སྐྱ་ལོ་སྟོན་པའི་བུ་མོ་སེང་ལྕམ་འབྲུག་མོ་གྲོགས་སུ་བཀུག །ཨ་ནེ་གུང་སྨན་རྒྱལ་མོས་ལུང་བསྟན་གནང་བ་དང་སེང་ཆེན་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྟེང་དུ་བཞུགས་པ་བརྗོད་ཡོད།

ལེའུ་བཞི་པ་ནི་བདུད་འདུལ་གྱི་ལེའུ་སྟེ་ཤོག་ངོས་33ནས་56བར་ཏེ། དེའི་ནང་དུ་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ལ་གུང་སྨན་རྒྱལ་མོས་ལུང་བསྟན་གནང་སྟེ། ཤར་དགོན་སྡེ་ཁྲ་མོ་རུ་མཚམས་ལ་བཞུགས་རྒྱུ་དང་མེ་བཟའ་ཆོས་གཡོག་ཏུ་ཁྲིད་རྒྱུ་གསུངས་མོད། མཇུག་མཐར། འབྲུག་མོ་ཁྲིད་ཤུལ་དུ་བདུད་ཁྱབ་པ་ལག་རིང་གིས་མེ་བཟའ་འཕྲོག་པ་དང་། བདུད་འདུལ་བའི་དུས་ལ་བབ་ཅིང་འབྲུག་མོས་བཟོས་པའི་བར་ཆད་གང་མང་ཁྱད་དུ་བསད་ནས། མཐར་ཨ་སྟག་ལྷ་མོ་བཙུན་མོར་བསུས་པ་དང་བདུད་ཁྱབ་པ་ལག་རིང་ལ་ཐོད་མདའ་སྤྲད་དེ་བདུད་ནོར་གླིང་ལ་དྲངས་པ་བརྗོད་ཡོད།

ལེའུ་ལྔ་པ་ནི་ཧོར་དམག་ཅེས་པའི་ལེའུ་སྟེ་ཤོག་ངོས་56ནས་112བར་ཡིན་ལ། ལེའུ་འདི་ནི་དེབ་ཧྲིལ་པོའི་ཁྲོད་དོན་གྱི་བྱུང་རིམ་རྙོག་འཛིང་ཆེ་ལ་ཡིག་འབྲུ་མང་པའི་ཆ་ཤས་ཏེ། འདིའི་ནང་དུ་ཧོར་གུར་སེར་གྱིས་འབྲུག་མོ་འཕྲོག་ཅིང་། ཁྲོ་ཐུང་གིས་ངོ་ལོག་བྱས་ནས་ཧོར་དམག་གླིང་ལ་བླུགས་ཏེ། རྒྱ་ཚ་སོགས་གཙོར་བྱས་པའི་གླིང་གི་དཔའ་ཐུལ་མང་པོ་བཀྲོངས་པས། གེ་སར་བྱང་ཕྱོགས་བདུད་ཡུལ་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་རྗེས་ཧོར་ཕྱོགས་སུ་འབྲུག་མོ་སྐྱོབ་ཏུ་སོང་བ་དང་། ཧོར་གུར་སེར་དམ་ལ་བཏགས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་སོགས་ཧོར་གླིང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དཔར་གཞི་དང་མི་འདྲ་ས་མང་པོ་བྲིས་ཡོད།

ལེའུ་དྲུག་པ་ནི་འཛམ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་རྟོགས་བརྗོད་ལས། སྟག་གཟིག་ནོར་རྫོང་ཕབ་ནས་ནོར་འགྱེད་བཏང་བའི་ལེའུ་སྟེ་ཤོག་ངོས་112ནས་136བར་བཅས་ཡིན་ལ། ལེའུ་འདིའི་ནང་དུ་གོང་མ་ལྷའི་ལུང་བསྟན་ཇི་བཞིན། སྟག་གཟིག་ནོར་རྫོང་ཕབ་ནས་ནོར་འགྱེད་དབུལ་ཕྱུག་ཀུན་ལ་ཆེ་ཆུང་མེད་པར་བཏང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ངོ་མཚར་བ་བཅས་བརྗོད་ཡོད། འདིའི་ནང་དོན་ནི་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1980ལོར་བསྒྲིགས་པའི་པར་གཞི་དང་པོའི་ནང་དོན་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་མོད། མཇུག་བྱང་དུ“སྟག་གླིང་དཔའ་བོ་གཡུལ་འགྱེད་སྐབས་གཞན་ལ་མེད་པའི་ནོར་འགྱེད། གཡང་རབ་དམ་པའི་སྒོ་མོ། འཛམ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་མཛད་ཆོས། འཁོར་བའི་བསྟན་ཆོས་གཉིས་ཀྱི་གཞི་རྩ། སྒང་པ་བོད་ལ་དགོས་བཞིན་འདིར་བཀོད་པས་ཆད་ལུས་མེད་པར་རེ་རེ་ཡང་བླ་མ་མི་དཔོན་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་སུས་འབྲི་ཀློག་འདོན་གསུམ་རྩ་འཛིན་བྱས་ན་གཡང་སྐྱབས་གཡང་སྒྲུབ་ཚད་ལྡན་རེ་བགྱིས་པ་དང་ཁྱད་མེད་ཡིན་པ་ཀུན་ནས་ངེས་སོ། །ཞེས་རྫོགས་སྤྲུལ་པདྨ་རིག་འཛིན་གྱིས་བསྒྲིགས་པའོ། །ཨོཾ་སྭ་སྟི། དུས་གསུམ་རྒྱལ་བའི་རྣམ་འཕྲུལ་མཚོ་སྐྱེས་རྗེའི། །གསང་བ་གསུམ་གྱི་འཕྲིན་ལས་རོལ་གར་ཆེ། །ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་རྟོགས་བརྗོད་རྒྱ་མཚོ་ལས། །ཟེག་ལ་ཆོམ་ཞིག་གང་དེའི་གསུང་གི་བཅུད། །མཛད་པ་མེད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་སྒོ་འབྱེད་ཕྱིར། །དགེ་བ་བཅུ་ལྡན་ཚེ་དབང་རྡོ་རྗེ་དེས། །རྣམ་པར་དཀར་བས་ཆོས་སྦྱིན་ཕྱི་མོའི་འཕྲུལ། །སྤོ་ལུ་བསམ་འགྲུབ་དར་རྒྱས་གླིང་དུ་བསྒྲུབ། །དགེ་བས་འོད་གསལ་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་བསྟན། །སྲིད་གསུམ་འཕེལ་རྒྱས་ཡུན་རིང་གནས། །འབྲེལ་བཅས་འགྲོ་རྣམས་གཞི་དབྱིངས་རྒྱལ་སྲིད་ཚལ། །མྱུར་དུ་ལོངས་སྤྱོད་དོན་གཉིས་ལྷུན་གྲུབ་ཤོག །”ཅེས་གསུངས་པ་ལས། ལེའུ་འདིའི་མ་ཡིག་བསྒྲིགས་མཁན་རྫོགས་སྤྲུལ་པདྨ་རིག་འཛིན་ལགས་ཡིན་པ་ནི་ལྷ་སའི་དཔར་དང་འདྲ་མོད། དཔར་ལ་འདེབས་མཁན་གྱི་སྦྱིན་བདག་ནི་ཚེ་དབང་རྡོ་རྗེ་ལགས་དང་། པར་དུ་བཞེངས་ཡུལ་ཡང་འཇོ་མདའ་སྤོ་ལུ་དགོན་དུ་ཡིན་པ་གསལ་བས། ལེའུ་དྲུག་པ་འདི་ནི་སྔར་འཇོ་མདའ་སྤོ་ལུ་དགོན་ནས་སྟག་གཟིག་ནོར་འགྱེད་ཀྱི་པར་ཞིག་བཞེངས་བར་གྲགས་པའི་པར་གཞི་དེ་ཉིད་ཨེ་ཡིན་སྙམ།

གསུམ། ཞིབ་འཇུག་གི་རིན་ཐང་།

སྔོན་ཆད་མཁས་པ་ཝང་ཡེ་ནོན（王沂暖）ལགས་ཀྱིས་གེ་སར་སྒྲུང་གི་པར་གཞི་ལ་༼ལེའུ་མ་དང་ཆ་ཤས་མ༽ཞེས་རིགས་གཉིས་སུ་ཕྱེས་མྱོང་སྟེ། ཆ་ཤས་མ་ནི་སྒྲུང་དཔེ་གཅིག་གི་ནང་དུ་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་ཐར་ལས་ཆ་གཅིག་ཙམ་བརྗོད་པ་ལ་ཟེར་ཞིང་དཔེར་ན་ཁ་ཆེ་གཡུ་རྫོང་ལྟ་བུ་དང་། ལེའུ་མ་ནི་སྒྲུང་དཔེ་གཅིག་གི་ནང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་ཚེ་གང་པོའི་རྣམ་ཐར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བརྗོད་པ་ལ་དཔེར་ན་ཁྲི་ཀའི་ལེའུ་མ་དང་། ལ་དྭགས་ལེའུ་མ་ལྟ་བུ་ཡིན།

དེས་ན་ཨུ་ཉར་གྱི་སྒྲུང་དཔེ་ལེའུ་མ་འདིའི་བརྗོད་བྱའི་སྒྲིག་གཞི་ནི་ལེའུ་མའི་རྣམ་པར་ཆགས་ལ། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྒྲུང་དཔེ《ལྷ་གླིང་》དང《འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་ར་བ》 《བདུད་འདུལ》 《ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》 བཅས་དང་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་ན། འདི་ལ་རྩོམ་ལུས་ཚིག་ལྷུག་ཅན་དུ་གྱུར་བ་དང་། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ལ་དམངས་ཁྲོད་གཏམ་རྒྱུད་ཐུང་ངུའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་དམིགས་སུ་བཏོན་ཡོད་པས། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གེ་སར་སྒྲུང་གི་དཔེ་རྙིང་དང་མི་འདྲ་བར། མཚར་ལ་རིང་པའི་གཏམ་དག་རིང་དུ་དོར་ལ་ནང་དོན་ཐད་ནས་རོང་ཁུལ་རིག་གནས་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་མང་པོ་ཐེབས་ཡོད། དེ་བས། སྒྲུང་དཔེ་རིགས་མང་པོ་མཉམ་དུ་སྡེབ་ནས་གྲུབ་པའི་ལེའུ་མའི་རང་བཞིན་གྱི་སྒྲུང་དཔེ་དག་ནི་གེ་སར་སྒྲུང་ཉིད་ཁམས་དང་ཨ་མདོའི་འབྲོག་པའི་ས་ཆ་ནས་རིམ་བཞིན་རོང་མ་འབྲོག་དང་རོང་པའི་ས་ཆ། ཐ་ན་མི་རིགས་གཞན་པ་ལ་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་བདེ་བའི་ཆེད་དུ་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན་པའི་འདོད་ཚུལ་ལ་ར་སྤྲོད་བྱེད་རྒྱུའི་དཔྱད་གཞིར་ཆགས་ཡོད་ལ། གཏམ་རྒྱུད་བྱུང་རིམ་གྱི་ཐད་ནས་ཁྲི་ཀའི་ལེའུ་མ་དང་འདྲ་ས་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་འདུག་པས། ད་ལྟ་གསལ་ཆ་མེད་པའི་ཁྲི་ཀའི་ལེའུ་མའི་བོད་ཡིག་གི་མ་དཔེ་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་ལའང་དཔྱད་རིན་ཆེན་པོ་ལྡན་ནོ། ། 

（རྩོམ་པ་པོ། ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ཀྲུང་གོའི་སྐད་ཡིག་རྩོམ་རིག་ཚན་ཁག་གི་འབུམ་རམས་པའི་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ།）