འཇའ་ཚོན་གྱི་ཕ་ས། ལྷོ་ཧྥེ།

ལྷོ་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་སྟེ་བསྡུས་མིང་ལ་ལྷོ་ཧྥེ་ཞེས་འབོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤར་རྒྱུ་དང་། ལྷོ་རྒྱུད། ནུབ་རྒྱུད་བཅས་ཧིན་རྡུ་རྒྱ་མཚོ་དང་ནུབ་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་དང་བཅར་ཞིང་། རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཨི་ཅ་ལི་སིའི་མཚོ་ཁུག་ནས་མཉམ་དུ་འདྲེས་ཡོད། ལྷོ་ཧྥེའི་མཚོ་རྒྱུད་ཀྱི་རིང་ཚད་ལ་སྟོང་སྨི་3000ལྷག་ཡོད་པ་དང་། ལྷོ་ཧྥེའི་སྐམ་ས་ན་མི་པ་ཡ་དང་། བྷོ་ཙ་ཝན། ཟིམ་པབ་ཝེ། མོ་ཟམ་བྷིག །སི་ཝ་ཛི་ལན། ལེ་སོ་ཐོ་རྒྱལ་ཁབ་བཅས་དང་འདབས་འབྲེལ་དུ་གནས། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཕལ་མོ་ཆེའི་ས་དབྱིབས་མཐོ་སྒང་ཡིན། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་3/4ཡི་མཚོ་འཕགས་སྨི་600ལས་མཐོ་ཞིང་། རྒྱ་ཁྱོན་1/2ཡི་མཚོ་འཕགས་སྨི་1000ཡན་བརྒལ་ཡོད། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ས་ཆ་མང་ཆེ་བ་ཚ་ཁུལ་བར་མའི་གནམ་གཤིས་སུ་གཏོགས་ཤིང་། ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁའེ་ཕུ་བདེ་ཐང་ནི་ས་དབུས་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་པའི་གནམ་གཤིས་སུ་གཏོགས། ནུབ་བྱང་ནི་བྱེ་ཐང་གནམ་གཤིས་སུ་གཏོགས་པས་གནམ་གཤིས་ཀྱི་རིགས་མང་ངོ་། །

ལྷོ་ཧྥེའི་བཟོ་སྐྲུན་ལས་རིགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཤིན་ཏུ་མང་ཞིང་། ངར་ལྕགས་བཙོ་སྦྱོང་ལས་རིགས་ནི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཐོན་ལས་གཙོ་བོ་ཡིན། གཏེར་ཁ་སྔོག་འདོན་གྱི་ལག་རྩལ་འཛམ་གླིང་གི་སྔོན་གྲལ་དུ་ཚུད་ཡོད་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་ཐོན་སྐྱེད་འཛམ་གླིང་གི་ཚད་ཨང་བཞི་པ་ཡིན་ཞིང་། གསེར་གཏེར་སྔོག་འདོན་དང་ཕྱིར་འཚོང་གི་ཚད་ཆེས་མང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱང་ཡིན།

ལྷོ་ཧྥེ་རུ་འཛམ་གླིང་སྟེང་ལོ་རྒྱུས་ཆེས་རིང་བའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་འགྱུར་རྡོའི་གནའ་ཤུལ་མང་པོ་ཡོད་དེ། གནའ་དཔྱད་པས་ཧའོ་ཏེན་གྱི་བྲག་ཕུག་མང་པོ་ལས་འགྱུར་རྡོ་དང་ཀེང་རུས་མང་པོ་རྙེད་ཅིང་། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སློབ་གསོ་ཚན་རིག་རིག་གནས་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་ས་གནས་དེ་འཛམ་གླིང་ཤུལ་བཞག་གི་གྲས་སུ་བཞག་པ་དང་། མིའི་རིགས་ཀྱི་ཕ་ས་ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་ཡང་བསྩལ། འཛམ་གླིང་ཤུལ་བཞག་ཏུ་ཚུད་པ་ལ་ད་དུང་མིའི་རིགས་ཀྱི་འགྱུར་རྡོ་ཆེས་མང་བའི་སི་ཐན་ཁི་ཧླང་ཏན་དང་། སི་ཝ་ཐི་ཁི་ལང་སི། ཁི་ལའོ་མའོ་དྷི་ལ་དབྱི་སྲུང་སྐྱོབ་ཁུལ་གྱི་ཀོན་ཏའོ་ལིན་བྲག་ཕུག་དང་། ཁའོ་བྷོ་བྲག་ཕུག་སོགས་ཀྱང་འདུས་ལ། གནའ་ཤུལ་དེ་དག་ལས་ཧ་ལམ་ལོ་ངོ་ཁྲི་300ཡི་སྔོན་དུ་ཧྥེ་གླིང་ལྷོ་སྤྲ་སོགས་འདུ་བའི་གདོད་མའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་བྱུང་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ་པར་བཞེད།

འབྲེལ་ཡོད་དཔྱད་འབྲས་ལྟར་ན། ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་500ལོ་ནས་བཟུང་། སངས་མིས་ཧྥེ་གླིང་ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་རི་དྭགས་རྔོན་གཤོར་གྱིས་གཙོས་པའི་འབྲོག་ལས་དཔལ་འབྱོར་དར་སྤེལ་དུ་བཏང་ཞིང་། སྒོ་ཕྱུགས་འཚོ་སྐྱོང་བྱས་པས་སངས་མིར་རྒྱུ་ནོར་དང་ཚོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ཆགས། སངས་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་སྒྲིག་གཞི་བརྟན་འཇགས་དང་རྒྱ་བསྐྱེད་མུར། སངས་མིའི་ཚོ་དཔོན་གྱི་གོ་གནས་ཀྱང་ཇེ་མཐོར་ཕྱིན། སངས་མིའི་ཚོ་ཁག་ལས་འབྲོག་པར་ཁི་དབྱི་ཁི་དབྱི་མི་ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་མི་ཞེས་པའི་དོན་དུ་འགྲེལ། གནས་གཅིག་ཏུ་གཏན་སྡོད་བྱེད་མཁན་ལ་བྷོ་ཞི་མན་མི་ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེ་ནི་ནགས་ཚལ་གྱི་མི་ཞེས་པའི་དོན་དུ་འགྲེལ། ཚོ་ཁག་དེ་གཉིས་ཡུན་རིང་པོར་གཉེན་བསྒྲིགས་ཤིང་ཁྲག་རྒྱུད་འདྲེས་པས་ཁི་དབྱི་སངས་མི་གྲུབ་པའོ། །སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཞི་པ་དང་ལྔ་པའི་བར། ལིན་བྷོ་བྷོ་གཙང་པོའི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་ལྕགས་ཆས་སྤྱོད་པའི་པན་ཐའོ་ཡི་འབྲོག་པ་དང་ཞིང་པའི་གྲོང་ཚོ་བྱུང་ཞིང་། པན་ཐའོ་མི་དེ་དག་རིམ་བཞིན་ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་གནས་སྤར་ནས་ཁི་དབྱི་སངས་མིའི་སྐད་སྨྲ་བའི་ཁི་དབྱི་ཁི་དབྱི་མི་དང་སངས་མི་དབང་དུ་བསྡུས། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་ལྷོ་ཧྥེ་རུ་གནས་སྤར་ནས་ས་གནས་དེ་གའི་ཁི་དབྱི་སངས་མི་དང་མཉམ་དུ་འདྲེས།

ལྷོ་ཧྥེ་རྒྱལ་ཁབ་སྲོག་ཆགས་གླིང་ག་ནི་རྒྱལ་ས་ཕི་རི་ཐོ་རི་ཡའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་པ་དང་།

གཙོ་བོ་རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་དམིགས་སུ་འཛིན། སྲོག་ཆགས་གླིང་གའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྨི་སྟོང་གྲུ་བཞི་མ་0.32ཡོད་པ་དང་། ཁ་གྲངས་ཆེས་མང་བའི་སྲོག་ཆགས་ནི་གཙོད་ཡིན། སྲོག་ཆགས་གླིང་ག་དེས་བསྡུ་ཉར་བྱས་པའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་མ་དཔེ་མང་ཞིང་སྲོག་ཆགས་རྒྱུད་སྤེལ་གྱི་ཉམས་མྱོང་ཕུན་སུམ་ཚོགས།

ཁི་ལའོ་གྷི་རྒྱལ་ཁབ་སྤྱི་གླིང་ནི་ལྷོ་ཧྥེའི་ཆེས་ཆེ་བའི་རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་གླིང་ག་ཡིན་ཞིང་། གླིང་ག་དེར་གླང་ཆེན་དང་སེང་གེ། བསེ་རུ། གཙོད། ཤྭ་བ་སྐེ་རིང་། ཆུ་གླང་། རྐྱང་ཁྲ། ཆུ་སྲིན། ཆུ་རྟ། གཟིག་སོགས་དང་། རིགས་མི་འདྲ་བའི་བྱ་རིགས་སོགས་མང་ཞིང་། གཞན་ས་གནས་དེ་གར་མ་གཏོགས་མེད་པའི་ལྗོན་ཤིང་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་མཆིས་སོ། །

ཨོ་ཧི་ར་བྷི་སི་རྦབ་ཆུ་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་ཆེས་ཆེ་བའི་རྦབ་ཆུ་ལ་ངོས་འཛིན། རྦབ་ཆུ་དེ་ལྷོ་ཧྥེའི་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་ཨ་ཕིང་ཏུང་དང་སྨི་སྟོང་90མཚམས་ཀྱི་ཨའོ་ལན་ཀྲི་གཙང་པོའི་སྟེང་ཡོད་པ་དང་། རྦབ་ཆུའི་གཟར་ཚད་ལ་སྨི་146ཡོད། 1966ལོར་གནས་དེར་ཨོ་ཧི་ར་བྷི་སི་རྦབ་ཆུ་སྤྱི་གླིང་བཙུགས། སྤྱི་གླིང་དུ་སྤྲ་དང་སྤྲེའུ། སེང་གེ་སོགས་རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་དང་། ཉ་རིགས་མང་པོ། གླག་སོགས་འདབ་ཆགས་རིགས་མང་པོ་མཆིས།

སི་ཐན་པི་ཧྥམ་ཏན་འགྱུར་རྡོ་གནའ་ཤུལ་ནི་ཧྥེ་གླིང་གི་གདོད་མའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་འགྱུར་རྡོ་ཆེས་མང་བའི་ས་ཁུལ་ཡིན། འགྱུར་རྡོ་བྲག་ཕུག་གི་ཞབས་ངོས་ནི་ཁོད་ཡངས་ཤིང་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་ས་འོག་གི་ས་དོང་ཡིན་ཞིང་། ས་དོང་དེ་དག་གིས་གྲུབ་པའི་ས་འོག་གི་མཚེའུ་དང་དབྱིབས་སྣ་ཚོགས་པའི་བ་ནུ། རྡོ་མྱུག་སོགས་ལ་སྐད་གྲགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ། གནའ་ཤུལ་དེར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་གནའ་བོའི་སྤྲའི་ཀེང་རུས་རྙེད་པས། མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་དང་གནའ་དཔྱད་ཆེད་མཁས་པས་མིའི་རིགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་རབ་དང་པོ་ནི་ཧྥེ་གླིང་གི་གནས་དེ་ཡིན་ཞིང་། མིའི་རིགས་གནས་དེ་ནས་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་ཕྱོགས་སོ་སོར་ཁྱབ་པར་བཞེད།

ལྡུམ་རའི་གཞུང་ལམ་ནི་ལྷོ་ཧྥེའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་མཛེས་ལྗོངས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་མའོ་སེད་ཨེར་བྷེ་ནས་སི་ཐའོ་མའོ་གཙང་པོ་བར་གྱི་སྟོང་སྨི་225ཡོད་པའི་མཚོ་འགྲམ་གྱི་གཞུང་ལམ་ཞིག་ཡིན། ལྡུམ་རའི་གཞུང་ལམ་དང་ཁོད་ཡངས་པའི་མཚེའུ་དང་། གཡུ་འབྲུག་ཐང་ལ་ལྷུང་འདྲའི་རི་རྒྱུད། མཛེས་ཤིང་ལྟ་ན་སྡུག་པའི་མཚོ་ངོགས། མཐོ་ཞིང་བརྗིད་པའི་བྲག་རི། གཡུ་ལོ་ཐགས་སུ་བཀྲ་བའི་ནགས་སོགས་གཞི་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་ཡོད་པས་ལམ་འགྲམ་གྱི་རང་བྱུང་བཀོད་པ་མཛེས་ཤིང་ཡིད་དུ་འོང་ངོ་། །

ཁའེ་ཕུ་ཏུང་ནི་འཛམ་གླིང་གི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་གནས་སྐོར་གྲོང་ཁྱེར་ལ་ངོས་འཛིན་ཞིང་། དེ་ལ་ཧྥེ་གླིང་གི་ཡོ་རོབ་གླིང་ཆུང་བ་ཞེས་ཀྱང་འབོད། གྲོང་ཁྱེར་དེ་ལྷོ་ཧྥེའི་ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་ནུབ་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་མཚོ་ཁུག་ཏུ་ཡོད། 1652ལོར་གནས་དེ་ཧོ་ལན་ལ་གཏོགས་པའི་ཧིན་རྡུ་ཤར་ཕྱོགས་སྤྱི་གཉེར་ཁང་ལ་གཡར་ནས་གྲོང་ཁྱེར་བསྐྲུན་ཞིང་། དེ་ནི་ལྷོ་ཧྥེ་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཆེས་སྔ་བའི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་གནས་སྤོ་ཡུལ་མིའི་སྡོད་གནས་ཡིན་པས། གྲོང་ཁྱེར་ནང་ཧོ་ལན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་གསལ་བའི་གནའ་བོའི་བཟོ་བཀོད་གང་སར་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། གྲོང་ཁྱེར་དེའི་རྒྱབ་ལོགས་ནི་རྔམ་བརྗིད་ལྡན་པའི་རི་བོ་ཡིན་ཞིང་། མདུན་ཕྱོགས་ཁོད་ཡངས་པའི་མཚེའུ་ཡིན་པས་རང་བྱུང་གི་བཀོད་པ་མཛེས་ཤིང་དྲོ་གྲང་རན། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གསང་བ་སྦྲུམ་པའི་གནའ་ཤུལ་མང་པོ་དང་། ཧྥེ་གླིང་གི་གཞི་ཁྱོན་ཆེས་ཆེ་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ཆུ་གནས་སྲོག་ཆགས་གླིང་ག་ཡོད། གཞན་ཁི་སི་ཐིན་བྷོ་སི་རྒྱལ་ཁབ་རྩི་ཤིང་གླིང་ག་དང་ཧོ་ལན་ལ་གཏོགས་པའི་ཧིན་རྡུ་སྤྱི་གཉེར་ཁང་གི་མེ་ཏོག་ལྡུམ་ར། མཚོ་གཟིག་གླིང་ཕྲན། དངུལ་གཏེར་རང་བྱུང་སྲུང་སྐྱོབ་ཁུལ་སོགས་གནའ་ཤུལ་གྲགས་ཅན་དང་སྤྱི་གླིང་མང་ངོ་། །

ཡོ་ཧན་ནེ་སི་བྷོ་ནི་ལྷོ་ཧྥེའི་ཆེས་ཆེ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ཡིན། གྲོང་ཁྱེར་དེའི་མཚོ་འཕགས་ལ་སྨི་1754ཡོད་པས་ཧྥེ་གླིང་གི་ཆེས་མཐོ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་ངོས་འཛིན། གནས་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་གསེར་གྱི་གཏེར་ཁ་ཆེས་མང་བའི་གནས་ཡིན། 1886ལོར་གསེར་གྱི་གཏེར་ཁུངས་རྙེད་རྗེས། རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་གཏེར་འདོན་པ་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་གནས་དེར་ཐོན་ནས་གསེར་གྱི་གཏེར་ཁ་སྔོག་འདོན་བྱས། དུས་རབས་19པའི་ལོ་རབས་90ནང་ལྕགས་ལམ་བསྐྲུན་ནས་འགྲིམ་འགྲུལ་སྟབས་ཇེ་བདེ་རུ་ཕྱིན་པས། འཛམ་གླིང་གི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་གཏེར་འདོན་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གྱུར། གཞན་གྲོང་ཁྱེར་དེར་ད་དུང་སློབ་ཆེན་དང་དཔེ་མཛོད་ཁང་། རྟེན་མཛོད་ཁང་། ཟློས་གར་ཁང་སོགས་ཀྱང་མང་བས། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ལྟེ་བའང་ཡིན།

ཉི་མའི་གྲོང་ནི་ཡོ་ཧན་ནེ་སི་བྷོ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ནུབ་བྱང་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པ་དང་། ལྷོ་ཧྥེའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་གནས་སྐོར་ཁུལ་གྲགས་ཆེན་དང་འཛམ་གླིང་མཛེས་མ་འགྲན་འདེམས་ཀྱི་བསྟི་གནས་ཀྱང་ཡིན། གནས་དེའི་ངོ་མཚར་སྟོང་གིས་ཕྱུག་པའི་མིས་བཟོས་མཚོ་ཁུག་དང་།

བཀོད་པ་ཁྱད་མཚར་བའི་མིས་བཟོས་ས་ཡོམ་ཟམ་པ། ཁོད་ཡངས་པའི་མིས་བཟོས་མཚེའུ་སོགས་ནི་འཛམ་གླིང་ཡུལ་ཕྱོགས་སོ་སོ་ནས་ཕེབས་པའི་གནས་སྐོར་བ་མང་པོའི་ལུས་ཀྱི་ངལ་དུབ་དང་ཡིད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བའི་བསམ་པའི་རྒྱགས་ཕྱེའོ། ། 

（རྩོམ་པ་པོ། རྨ་ལྷོ་ཁུལ་མི་རིགས་སློབ་འབྲིང་གི་དགེ་རྒན།）