ཏིང་ཅུན་ཝེ། ཁེ་ལས་ཀྱི་འགན་འཁུར་ནས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ“དར་གྱི་མདུད་པ”བརྒྱབ།

ཏིང་ཅུན་ཝེ། ཕོ། རྒྱ་རིགས། ཀྲུང་གོའི་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་ཏང་ཡོན། 1970ལོའི་ཟླ་1པོར་སྐྱེས་པ་དང་། ཧྲན་ཏུང་ཞིང་ཆེན་ལིན་དབྱི་གྲོང་ཁྱེར་ནས་ཡིན། སི་ཁྲོན་གཟི་རྩ་སྡེ་དགུ་ལུའུ་ནེང་སྐྱེ་ཁམས་ཡུལ་སྐོར་དངུལ་འཇོག་གསར་སྤེལ་ཚད་ཡོད་ཀུང་སིའི་ཏུང་ཧྲི་ཀྲང་ཡིན། ཁེ་ལས་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས། ཏིང་ཅུན་ཝེ་ཡིས་ཁེ་ལས་ཀྱི་རིན་ཐང་ནི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཕན་འབྲས་གསར་གཏོད་བྱ་རྒྱུ་ཙམ་མ་ཟད། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགན་འཁྲི་གཙང་འཁུར་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཡར་ཐོན་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བར་དགེ་མཚན་ལེགས་པོ་ལྡན་པར་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་ཡོད། ཁོས་མི་རིགས་ཁག་གི་སྤུན་ཟླ་རྣམས་ལ་བརྩེ་ཞེན་ཟབ་མོ་བཅངས་ནས་རང་འགུལ་ངང་ཁེ་ལས་འཕེལ་རྒྱས་དེ་ས་ཁོངས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་འབད་པ་ཧུར་ལེན་བྱས་ཏེ། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ་དང་མི་རིགས་རིག་གནས་རྒྱུན་འཛིན། མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་ཁྲིད་བྱེད་པ་བཅས་རང་ཉིད་ཀྱིས་དོན་དུ་གཉེར་བའི་བླང་བྱར་བརྩིས་ནས། “རི་ཆུས་ཆོད་པའི”བློ་རྒྱ་ཡངས་མོ་དང“ཆུ་ཆེན་དལ་གྱིས་རྒྱུ་བའི”སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས། རིག་གནས་ཡུལ་སྐོར་གྱི་སྨྱུག་ཁར་བྱམས་བརྩེའི་སྣག་ཆུ་བྱུགས་ནས། གཟི་རྩ་སྡེ་དགུ་ཞེས་མི་རིགས་མང་པོ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་གནས་མཆོག་འདིར། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གྱི་ལེའུ་གསར་པ་བྲིས་ནས། དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་གཅིག་མཐུན་ཚོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ལག་ལེན་པ་བྱས།

དྲང་ཚུགས་གསར་གཏོད་བྱས་ནས་མི་རིགས་རིག་གནས་སྔོག་འདོན་པ་བྱས།

རིག་གནས་ནི་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྲག་རྒྱུན་དང་མི་དམངས་ཀྱི་བསམ་པའི་དཔལ་ཡོན་ཡིན། ས་གནས་ཀྱི་མངོན་མིན་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་གི་གཏིང་མཐུག་མོད་ཁ་ཐོར་བའི་རྣམ་པ་དེ་མཐོང་བ་ན། ཏིང་ཅུན་ཝེ་ཡིས་རིག་གནས་རྒྱུན་འཛིན་ལ་དམིགས་ནས་མི་རིགས་རིག་གནས“གསོན་རྣམ”དུ་བསྒྱུར། ཀུང་སིའི་སྣེ་ཁྲིད་དེ“རིག་གནས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་སྐོར་དར་སྤེལ་དང་ཡུལ་སྐོར་ལ་བརྟེན་ནས་རིག་གནས་མངོན་པའི”མཉམ་འདྲེས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་བུར་བསྐྱོད། གྲོང་སྡེ་རུ་ཕྱིན་ནས་དམངས་ཁྲོད་སྒྱུ་རྩལ་པ་དང་རིག་གནས་རྒྱུན་འཛིན་པར་འཚམས་འདྲི་བྱས་པ་བརྒྱུད། བོད་ཆའང་མངོན་མིན་རིག་གནས་གྲོང་རྡལ་ཆུང་ངུའི་རྣམ་གྲངས་ལག་བསྟར་བྱས། རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་སྒོ་ར་རྣམ་པའི་བོད་ཆའང་མངོན་མིན་རིག་གནས་འགྲེམ་སྟོན་རྟེན་མཛོད་ཁང་ཐོག་མ་གཟི་རྩ་སྡེ་དགུ་བོད་ཆའང་མངོན་མིན་རིག་གནས་རྟེན་མཛོད་ཁང་བསྐྲུན། རྟེན་མཛོད་ཁང་དུ་བོད་ཆའང་མི་རིགས་ཀྱི་འཚེམ་དྲུབ་དང་མི་རིགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས། དངུལ་རྒྱན་སོགས་རིག་དངོས་500ལྷག་བཤམས་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་གིས་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་གཏམ་བྒྱུད་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།

རིག་གནས་ནི་ཤེལ་སྒམ་ནང་གི་འགྲེམས་དངོས་མ་ཡིན་པར། མི་རྣམས་ཀྱིས་རེག་ཐུབ་ལ་འཁྱེར་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས། དེ་ནི་ཏིང་ཅུན་ཝེ་ཡིས་རྒྱུན་པར་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་ཞིག་རེད། དེར་བརྟེན་ཁོས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་མངོན་མིན་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུན་འཛིན་པའི་ལས་དོན་ཁང་བཙུགས། ཆའང་འཚེམ་དང་བོད་སྤོས། ཐང་ག་སོགས་མངོན་མིན་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུན་འཛིན་པ་གདན་དྲངས་ནས། ཁོང་ཚོར་བློ་བདེ་བག་ཕེབས་ཀྱིས་གསར་རྩོམ་དང་སློབ་མ་བསྡུས་ནས་ཁྲིད་རྒྱུན་སྤེལ་དུ་བཅུག །ཉམས་ལ་ཉེ་བའི་གནའ་སྲོལ་ལག་རྩལ་དེ་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་བརྒྱུད་སྤྲོད་དང་གང་དེའི་གཟི་བྱིན་སླར་ཡང་མངོན་པར་གཞོལ། མི་རིགས་རིག་གནས་ཉམས་ལེན་གྱི་རྣམ་གྲངས་བཅུ་ལྷག་གསར་སྤེལ་བྱས་ནས་ཡུལ་སྐོར་བར་དངོས་སུ་ཉམས་ལེན་བྱེད་དུ་བཅུག །ཐང་ག་བཟོ་རྩལ་ཉམས་ལེན་ཁང་དུ་ཁྲེང་ཏུའུ་ནས་ཡོང་བའི་སློབ་ཆུང་སློབ་མ་ཚོས་རྡོ་ཚོན་གྱི་ཐིག་རིས་བཏབ་པ་དང་། སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་དཔོག་དཀའ་བའི་མཚར་ཉམས་མངོན། བོད་གདན་བསླས་འཐག་ཁང་དུ་གསར་དུ་གཉེར་སྒྲིག་གནང་བའི་བཟའ་ཟླ་གཉིས་ཀྱིས་ལག་ཟུང་ལ་བརྟེན་ནས་མི་ཚེའི་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་གདན་དང་པོ་བསླས་པ་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་། སྐུད་པ་བསླས་འཐག་བར་ནས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་རེ་སྨོན་བཀོད། བོད་སྤོས་བཟོ་རྩལ་ཉམས་ལེན་གནང་བའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཡུལ་སྐོར་བས་གནས་འདི་ནས་ངས་ཀྲུང་གོའི་བརྩེ་ཞེན་དང་མི་རིགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཚོར་བྱུང་ཅེས་ཡིད་ཀྱི་ཚོར་བ་ཡི་གེར་ཕབ།

དེང་སྐབས་རྣམ་གྲངས་དེ་དག་བརྒྱུད་ཡུལ་སྐོར་བས་རང་བྱུང་གི་ལྗོངས་རྣམ་ལ་མྱོང་ཞོར་མི་རིགས་ཁག་གི་ཟས་མཆོག་རོལ་ཐུབ་ལ། མངོན་མིན་རིག་གནས་ཀྱི་བཟོ་རྩལ་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཐུབ་པས། མི་རིགས་རིག་གནས་ཀྱི་གཟི་བྱིན་དང་རིན་ཐང་ལེགས་པར་མངོན། མི་རིགས་ཁག་གི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་རིག་གནས་འབྲེལ་འདྲིས་ཁྲོད་བློ་སྤོབས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ།

ཐོན་ལས་ཀྱི་དགེ་མཚན་ལེགས་པར་མངོན་ནས་གྲོང་གསེབ་དར་རྒྱས་ཀྱི་སྐུལ་འདེད་པ་བྱས།

འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་ནི་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་གནད་དོན་ཡོད་ཚད་ཐག་གཅོད་པའི་ལྡེའུ་མིག་ཡིན་པ་དང་། ཐོན་ལས་དར་སྤེལ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་ཐུན་མོང་ཕྱུག་འགྱུར་གྱི་ལམ་བུ་ཉག་གཅིག་ཡིན། ཏིང་ཅུན་ཝེ་ཡིས་མི་རིགས་ས་ཁུལ་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བའི་འགན་འཁྲི་ལེགས་འཁུར་གྱིས་སྤུས་ལེགས་ཐོན་ཁུངས་ལ་རང་འགུལ་གྱིས་འབྲེལ་འདྲིས་བྱས། འཛམ་གླིང་གི་ཨང་རིམ་དྲུག་པ། ཀྲུང་གོའི་ལི་སི་ཁ་ཨེར་ཏུན་ཡན་ཧྲི་མགྲོན་ཁང་ཐོག་མ། ཧན་ཧྲི་ཟ་ཁང་དང་ཁེན་ཏེ་ཅི། ཨ་ཏི་ཏ་སི་སོགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲགས་ཅན་ཚོང་ཁང་ནང་འདྲེན་བྱས་ཏེ། ཉོ་སྒྲུབ་དང་ཉམས་ལེན། རོལ་རྩེད། བཟའ་བཏུང་བཅས་གཞི་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་ཕྱོགས་བསྡུས་ཚོང་ལས་སྒྲིག་གཞི་ཆེ་གྲས་སོགས། རྔ་བ་ཁུལ་གྱི“ཞིང་ཆེན་རིམ་པའི་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་གསེང་ཁུལ”དང་པོ་བསྐྲུན་ནས་ས་གནས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ལ་གསོན་ཤུགས་བསྩལ།

གཟི་རྩ་སྡེ་དགུའི་ས་ཁུལ་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྐྱེ་ཁམས་ཐོན་ཁུངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོད་མོད། དུས་ཡུན་རིང་པོར་སྤུས་རྟགས་དང་ལག་རྩལ། ཁྲོམ་རའི་ཐབས་ལམ་བཅས་མེད་པའི་དབང་གིས་སྤུས་ལེགས་ཐོན་ཁུངས་དེ་དག་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཕན་འབྲས་སུ་བསྒྱུར་དཀའ་མོ་འདུག །ཏིན་ཅུན་ཝེ་འཚུབ་ཆ་ལངས་ཏེ་ཚོགས་པའི་སྣེ་ཁྲིད་དེ་ཞིང་ཁར་ཕྱིན་ནས་མི་རིགས་ཁག་གི་སྤུན་ཟླ་དང་གླེང་མོལ་ཡུན་རིང་བྱས། ས་གནས་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྱད་ཆོས་དང་རང་བྱུང་ཐོན་ཁུངས་སྔོག་འདོན་བྱས་ཏེ། “རྟ་རྒྱབ་ཡུལ་སྐོར”དང“བོད་ཁྱིམ་འགྲིམ་པ”སོགས་ཉམས་ལེན་ཡུལ་སྐོར་རྣམ་གྲངས་ལག་བསྟར་བྱས། ཁེ་ལས་ཀྱི་ལས་བཟོ་པའི་ཐད་ས་གནས་དེ་གའི་མི་རིགས་ཁག་གི་མང་ཚོགས་སྔོན་ལ་བསྡུས་ནས་ལས་ཞུགས་གསོ་སྦྱོང་སྤེལ། མི་རིགས་ཁག་གི་མང་ཚོགས་ལ་དེང་རབས་ཐོན་ལས་ཀྱི་རྩལ་ནུས་ཁྲིད་ནས་ཁོ་ཚོར་སྒོ་འགྲམ་ནས་ལས་ཞུགས་འབབ་འཕར་ཡོང་བ་མངོན་འགྱུར་བྱས། གླེང་འོས་པ་ཞིག་ལ་གླང་སྡེ་སྡེ་མི་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཡོང་འབབ་2016ལོའི་སྒོར་ཁྲི་1.6ཙམ་ནས་2024ལོའི་སྒོར་ཁྲི་3བར་འཕར་བ་དང་། འཚོ་བའི་ཆུ་ཚད་མངོན་གསལ་གྱིས་ཇེ་མཐོར་སོང་བ་དང་། མི་རིགས་ཁག་ཐུན་མོང་ཕྱུག་འགྱུར་ཁྲོད་འགྲོ་འོང་གཏིང་ཟབ་བྱས།

སྡེ་མི་པདྨ་སྐྱབས་ཀྱིས་བཤད་རྒྱུར། སྔོན་ཆད་དཔྱིད་ཀར་མེ་ཏོག་དང་སྟོན་ཀར་ནགས་ཚལ་སོགས་ཡུལ་ལྗོངས་མཛེས་ན་ཡང་། སྒོར་ཁུག་སྟོང་པ་ཡིན། ད་སྐབས་སྡེ་པའི་ནང་ན་ཁྱིམ་གཞིས་མགྲོན་ཁང་དང་ཚོང་ཁང་མང་པོ་འདུག །སྡེ་པ་ཇེ་ལེགས་ཇེ་རྒྱས་དང་སྐྱེ་ཁམས་ལེགས་པོ་བྱུང་། རིག་གནས་ཀུན་གྱི་མཐོང་ལམ་དུ་བཀོད་པས། ཕྱོགས་ཀྱི་མགྲོན་པོ་མང་པོ་འདུག །ང་ཚོའི་སྒོར་ཁུག་ཀྱང་ཇེ་མཐུག་རེད། འཚོ་བ་ཇེ་བདེ་ཇེ་སྐྱིད་རེད་ཅེས་བཤད།

བློ་སེམས་གཅིག་ལ་གཏད་ནས་མི་རིགས་མཉམ་འདྲེས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་སྐུལ་འདེད་པ་བྱས།

“ང་ཚོ་མི་རིགས་ལྔ་དྲུག་པོ་སེ་འབྲུ་བཞིན་དམ་དུ་སྦྲེལ་ནས་བློ་སེམས་གཅིག་ལ་ཕྱོགས་དགོས། ”ཏིང་ཅུན་ཝེ་ཡིས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དངོས་ལ་བརྟེན་ནས་ཁེ་ལས་ནང་དུ་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་བརྩེ་ཞེན་སྒྲོག་བཞིན། སྤྱི་ཚོགས་ལས་རིགས་ཁག་ཏུ་མཉམ་འདྲེས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ས་བོན་བཏབ་ནས་འབྲེལ་ཟམ་བསྐྲུན།

ཏིང་ཅུན་ཝེ་ཡིས་རྒྱུན་དུ་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལས་དོན་སེམས་ལ་ཉར་ནས་ཡོད། ལས་ཀའི་ཁྲོད་ཁོས་རྟག་ཏུ་མི་རིགས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་བཤད་པ་དང་ཤེས་བྱ་སློབ་ཐུན་ལས་སྒོ་སྤེལ་ནས་ཚང་མར་བརྩི་བཀུར་དང་མཐུན་སྒྲིལ་གླེང་། ངལ་གསོའི་སྐབས་སུ་མི་རིགས་ཁག་གི་ལས་གཉེར་བ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ཁོ་ཚོར་ཙུང་ཙི་བཟོ་བ་དང་འོ་ཇ་འཐུང་བའི་མཛའ་བརྩེ་བྱེད་སྒོ་སྤེལ། རིམ་བཞིན་ཟ་ཁང་དུ་ཟས་མཉམ་རོལ་དང་ཇ་མཉམ་འཐུང་གི་དགོད་སྒྲས་ཁེངས། ཉལ་ཁང་དུ་ཕན་ཚུན་རོགས་རམ་བྱས་ཏེ་རྒྱུས་མངའ་མེད་པ་ནས་ཆ་ཡོད་རྒྱུས་ཡོད་ཀྱི་ཉེ་གྲོགས་སུ་གྱུར། “ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་གི་ཁྱིམ་མིའི”མངར་ཟས་དེ་ཇེ་ཞིམ་དུ་གྱུར། དགོང་མོའི་སྐོར་བྲོ་དགོང་ཚོགས་སུ་ས་གནས་ཀྱི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ལུས་ལ་གཟབ་མཆོར་སྤྲས་ནས་ཡུལ་སྐོར་བ་དང་མཉམ་དུ་སྐོར་བྲོ་འཁྲབ། མི་རིགས་མི་འདྲ་བའི་རིག་གནས་ས་འདི་ནས་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་ཏེ་རང་སོའི་གཟི་བྱིན་མངོན། མི་རིགས་ཁག་གི་ལས་གཉེར་པ་ཡང་ཐག་ཇེ་ཉེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།

གཞན་ཏིང་ཅུན་ཝེ་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་སྤྱི་ཕན་ལས་ལ་གཞོལ། མང་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་སྡུག་བློ་ལ་ངེས། “7·24”ཞོད་འགོག་གནོད་སེལ་ལས་ཀའི་ཁྲོད། འཕྲལ་མར་ཏང་ཡོན་དང་ལས་གཉེར་པ་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ནས་ཉེན་སྐྱོབ་ཀྱི་ལས་ལ་ཞུགས། གནོད་ཐེབས་མང་ཚོགས་ལ་འཕྲལ་མཁོའི་དངོས་ཟོག་བསྐྱལ། དེ་གར་ལུས་པའི་ཡུལ་སྐོར་བ་500བདེ་བླག་ངང་ཕྱི་ལ་བསྐྱལ། སྦྱོར་བ་དངོས་ཀྱིས་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་དང་རྒྱུ་ནོར་བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོང་བྱས་ཏེ། “མི་དམངས་གོང་དུ་བཀུར”ཞེས་པར་གསལ་བཤད་བྱས། སྤྱི་ཕན་བྱ་གཞག་ལ་འབད་པ་ལྷུར་ལེན་བྱས་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་ལག་ལེན་བྱེད་སྒོ་ཐེངས་100ལྷག་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས། གཟི་རྩ་སྡེ་དགུའི་བུད་མེད་རྐང་རྩེད་སྤོ་ལོའི་རུ་ཁག་དང་མཐའ་འཁོར་གྱི་གྲོང་སྡེ་ལ་བསྡོམས་པས་སྒོ་ཁྲི་143ཞལ་འདེབས་གནང་། མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་དང་ལུས་རྩལ་བྱ་གཞག་ལ་འདེགས་སྐྱོར་བྱས། མཉམ་འཛུགས་མཉམ་སྐྲུན་ནས་འཛད་སྤྱོད་རོགས་སྐྱོར། དང་བླངས་ཞབས་ཞུ་ནས་སྤྱི་ཕན་འགྲན་ཚོགས། “ལྗང་མྱུག་དགུན་སྒྲོལ”ནས་ཞོད་འགོག་གནོད་སེལ། བྱ་སྤྱོད་རེ་རེར་དམངས་དོན་གྱི་ཐོག་མའི་བསམ་འདུན་དང་ཁེ་ལས་བའི་འགན་འཁྲི་ལེགས་པར་མངོན། །