གཅིག གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་རྟགས་དབྱེ་དང་སྒྲིག་ལུགས།
མིང་གཞི་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ལ་སྐབས་སྐབས་སུ་འགྲེལ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་མང་ཡང་། འདིར་ནི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་ལ་གོ །གང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་སྡེ་པའི་སྒྲིག་རིམ་ནི་ཡི་གེའི་སྤྱོད་སྒོ་ཁུངས་སུ་བྱས་ཏེ། སྤྱོད་སྒོ་ཡངས་པའི་ཡི་གེ་དག་སྡེ་པ་ཕྱེད་དང་བརྒྱད་ཀྱི་སྟོད་ལ་བཞག་ཅིང་སྤྱོད་སྒོ་ཆེར་མེད་པས་ཕྱིས་སུ་གསར་དུ་ཁ་བསྣན་པའི་ཡི་གེ་དག་སྡེ་པའི་སྨད་ལ་བཞག་པ་ཞིག་སྟེ། ཙ་སྡེའི་ཡན་ཆོད་ཀྱི་ཡི་གེ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཕོ་དང་མ་ནིང་། མོ། ཤིན་ཏུ་མོའི་རྣམ་པར་འགྱུར་མེད་དུ་གནས་ཤིང་། སྡེ་པ་བཞི་པའི་མཇུག་གི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་གཡོ་མེད་ཆོས་ཉིད་ཅིག་འཚོལ་དཀའ། དེ་བས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་རྟགས་འཇུག་གི་གཞུང་འདི་ཞིབ་ཏུ་འགྲེལ་སྐབས་སྔོན་གྱི་སྡེ་པ་བཞི་དང་མཇུག་གི་སྡེ་པ་གསུམ་དང་ཕྱེད་ཀྱི་བར་ཁྱད་པར་ཆེ་རུ་འདུག་གོ །ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། “ཙ་ཚ་ཛ་ཝ་ཞ་ཟ་འ་བཅས་ནི་གསར་དུ་བསྣན་པའི་ཡི་གེ་ཡིན”པས། དེ་དག་ལ་སྔོན་བཞིན་འགྱུར་མེད་ཆོས་ཉིད་ཅིག་འཇོག་ཏུ་མེད་ཅིང་། གཞན་ཛ་ཡིག་མཚམས་སུ་བྱས་ན་ཛ་ཡིག་ཡན་གྱི་ཡི་གེ་དག་གི་སྤྱོད་སྒོ་ཡངས་ཤིང་། ཛ་ཡིག་མན་གྱི་ཡི་གེ་དག་གི་སྤྱོད་སྒོ་ཉུང་དུ་འདུག་པས། སྤྱོད་སྒོ་ཉུང་བའི་ཡི་གེ་དག་སྡེ་པའི་སྨད་ལ་བཞག་པ་ཞིག་གོ། །དཔེར་ན། 1979ལོར་དཔར་བའི་དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་ཀྱི་ཛ་ཡིག་ཡན་གྱི་ཡི་གེ་དག་གི་སྤྱོད་སྒོས་76%ཟིན་པ་དང་། 2004ལོར་དཔར་བའི་བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་ཛ་ཡིག་ཡན་གྱི་ཡི་གེའི་སྤྱོད་སྒོས་75%ཟིན། 1981ལོར་དཔར་བའི་དགེ་བཤེས་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་བརྡ་དག་མིང་ཚིག་གསལ་བར་ཛ་ཡིག་ཡན་གྱིས་75%ཟིན་ནོ། །
གཉིས། མིང་གཞིའི་རྟགས་དབྱེའི་རྩོད་པ།
གང་སྡེ་པའི་སྒྲིག་ལུགས་དང་རྟགས་ཀྱི་དབྱེ་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་འདི་ལྟར་རྟོགས་པའི་མཚམས་སུ། མིང་གཞིའི་རྟགས་དབྱེའི་ཐད་དུ་རུ་འཛིང་བའི་མི་མཐུན་ལྟ་ཚུལ་དག་གསལ་བར་བཀོད་དེ་རྟགས་འཇུག་རང་གཞུང་གི་དགོངས་པས་བསྐྱར་དུ་དཔྱད་དེ། རྩོད་པ་རང་སར་ཞི་བར་ཕྱོགས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་སྐབས་སུ་བབ་པའི་ལས་འགངས་ཆེན་ཞིག་ཏུ་རང་བཞིན་གྱིས་མཐོང་ངོ་། །དེ་ཡང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་སྡེ་པ་ཕྱེད་དང་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་བའི་སྡེ་པ་བཞི་པ་ཡན་ཆོད་ཀྱི་རྟགས་ཀྱི་དབྱེ་ལུགས་ལ་མི་མཐུན་རྩོད་པ་གང་ཡང་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་དེའི་འོག་གི་སྡེ་པ་ལས་ཨ་ཡིག་འདི་ཉིད་རྟགས་གང་དུ་འཇོག་པའི་ཐད་དུ་བརྡ་སྤྲོད་མཁས་པ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་མི་མཐུན། དེའང་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་ན་ལྟ་ཚུལ་ཆེན་མོ་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་འདུ་བར་སྣང་སྟེ། དབུས་པ་བློ་གསལ་དང་སྐྱོགས་ལོ་ངག་དབང་བཀྲ་ཤིས་སོགས་ཀྱིས་ཨ་ནི་ཕོར་འདོད་པ་དང་། སྒྲ་པ་ནམ་མཁའ་བཟང་པོ། ཞ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་སྐྱོང་བཟང་པོ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ（1504-1566）པྲ་ཏི་དགེ་བཤེས་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ་སོགས་ཀྱིས་རྟགས་མེད་དུ་བཞེད། ཟུར་མཁར་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ（1509-？）དང་སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་རྗེས་འབྲངས་དང་བཅས་པས་མོ་རུ་འདོད་དོ། །འདི་དག་ལས་ཨ་ཡིག་ཕོར་འདོད་པ་དག་གིས་དབྱངས་གསལ་གཉིས་ཀྱི་རྟགས་དབྱེའི་རིགས་པ་དང་མིང་གཞིའི་རྟགས་དབྱེའི་རིག་པ་བསྲེས་པར་འདུག་སྟེ། གསལ་བྱེད་ཕོ་ཡིན་པས་ཨ་ཡང་ཕོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྒྲུབ་བྱེད་འགོད། ཡིན་ཡང་འདི་ནི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་ནང་གསེས་རྟགས་དབྱེ་བའི་སྐབས་ཡིན་པས་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིའི་དགོངས་པ་དངོས་དང་གནམ་ས་ལྟ་བུའི་བར་ཐག་འཇལ་མི་ཐུབ་པ་ཤོར་འདུག །ཡང་ཨ་ཡིག་ཕོ་རུ་བྱས་ན་གནད་དོན་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀ་ཅ་ཏ་པ་ཙ་རྣམས་ཕོ་རུ་དབྱེ་བའི་སྐབས་ཨ་ཡིག་དེའི་གྲས་སུ་བཞག་ན་ཤིན་ཏུ་ལྷུ་འགྲིག་པ་ལ། ཨ་ཡིག་གཅིག་པོ་མཇུག་ལ་བཞག་ནས་ཕོ་རུ་བཞག་ན་བསྐྱར་བཟློས་ཀྱི་སྐྱོན་འབྱུང་ངོ་། །ཨ་ཡིག་རྟགས་མེད་དུ་འདོད་མཁན་དག་ནི་ཨ་ནི་དབྱངས་གསལ་གཉིས་ཀའི་ཡི་གེ་ཡིན་ཅིང་། གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་སྒྲ་གདངས་ཨ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་པས་དེ་ལྟར་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་ན་སྐྱོན་འདི་དག་འབབ་སྟེ། སྐབས་འདི་ནི་གསལ་བྱེད་ཁོ་ནའི་རྟགས་དབྱེ་བའི་སྐབས་ཡིན་པས་དབྱངས་ཡིག་དང་བསྲེས་ན་ཤིན་ཏུ་འཁྲུལ་ལ། ད་དུང་རྩ་བར་རྟགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ལྔ་ལས་མ་བསྟན་པས་རྟགས་མེད་ཅེས་པའི་རྟགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་དྲུག་པ་ཞིག་རྟགས་འཇུག་རང་གཞུང་གི་དགོངས་པ་དང་རྒྱབ་འགལ་དུ་སོང་ངོ་། །དེས་ན་སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་རྗེས་འབྲངས་དང་བཅས་པའི་ལྟ་ཚུལ་འདི་ནི་ཇི་ལྟར་འདུག་གོ་ཞེ་ན། ཁོང་གིས་ཨ་ཡིག་མོ་གཤམ་དུ་འདོད་པ་ལ། མོ་གཤམ་ར་ལ་ཧ་གསུམ་རྣམས་ལས་ཀྱང་སྒྲ་གདངས་ཤིན་ཏུ་ཞན་པས། ཤིན་ཏུ་ཉུང་བའམ་ཐུང་བ། ཆུང་བ་ལ་མེད་པ་ཟེར་བའི་ཚུལ་བཞིན་རྟགས་མེད་བཅས་པའི་མིང་གིས་བཏགས་ཏེ་དོན་གྱིས་རྟགས་གསུམ་དབྱེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ན་མོ་དང་རྟགས་ལྔར་དབྱེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ན་མོ་གཤམ་དུ་བཞེད་དོ། །ཨ་ཡིག་དང་བཅས་པའི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་ངག་ནས་ཀློག་སྐབས་ར་ལ་ཧའི་སྒྲ་གདངས་ཞན་ཅིང་ཨ་ཡིག་ནི་དེ་དག་ལས་ཞན་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྲུབ་པས་ཨ་ཡིག་སི་ཏུའི་ལུགས་ཀྱི་མཚན་མེད་ལྟར་བྱས་ན་རྟགས་འཇུག་རང་གཞུང་དང་མཐུན་ལ་སྒྲ་གདངས་རིག་པའི་དགོངས་པ་དང་ཡང་མི་འགལ་ལོ། །
ཡང་འགའ་ཞིག་སྐབས་འདིར། ར་ལ་ཧ་གསུམ་མོ་གཤམ་སྟེ། །མིང་གཞན་མ་ནིང་མཚན་མེད་ཟེར། །ཞེས་མོ་གཤམ་དང་མ་ནིང་བསྲེས་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་འཁྲུལ་ཞིང་གྱ་ཚོམ་དུ་སྨྲ་བའི་གཏམ་ཞིག་སྟེ། མོ་གཤམ་དང་མ་ནིང་མཚན་མེད་ལ་གཞི་མཐུན་འབྱུང་དཀའ་ཞིང་། གོང་དུ་ཁ་ཆ་ཐ་ཕ་ཚ་མ་ནིང་ཞེས་ཡོད་བཞིན་དུ་སྐབས་འདིར་དགོས་མེད་ཀྱི་མ་ནིང་ཞིག་གིས་ཅི་ཡང་བྱེད་དུ་མེད་དོ། །
གསུམ། མིང་གཞིའི་རྟགས་དབྱེ་དང་ཡི་གེའི་སྒྲ་གདངས།
སྐད་སྒྲ་ནི་སྐད་ཆའི་རྣམ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་དེ་ནི་སྐད་ཆའི་རྣམ་ཆ་དག་ལས་འགྱུར་བ་དལ་བའི་རིགས་ཡིན། རང་རེའི་སྐད་ཆ་འདི་ལ་མཚོན་ན། ད་ལྟ་བརྗོད་བཞིན་པའི་སྐད་ཆ་འདིའི་རྩ་བའི་སྒྲ་གདངས་གྲངས་གཅོད་དཀའ་ཡང་། སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བདུན་པར་དང་པོ་སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་མཆོག་གིས་སྐབས་དེའི་སྐད་ཆའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ཞིབ་ཏུ་བསམས་ཏེ་སྐད་ཆའི་རྩ་བའི་སྒྲ་གདངས་དབྱངས་གསལ་སོ་བཞིར་གྲངས་བཅད། དེ་ལྟར་གྲངས་བཅད་པའི་དབྱངས་གསལ་སོ་བཞི་དེ་ཉིད་རྩ་བའི་སྒྲ་གདངས་མི་འདྲ་བ་རེ་རེའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན་པས། དབྱངས་གསལ་སོ་བཞིའི་ཡི་གེ་དག་ནང་ཕན་ཚུན་དུ་སྒྲ་གདངས་གཅིག་མཚུངས་སུ་ཀློག་པ་ནི་འོས་སུ་མ་མཆིས། འོན་ཀྱང་། སྐད་ཆ་ནི་དངོས་པོ་ཡིན་ལ། དེའང་རྟག་བརྟན་འགྱུར་མེད་ཅིག་མིན་པར་མི་རྟག་པའི་ངང་ལ་འགུལ་ཞིང་སྐྱོད་པས། རང་རེའི་བོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་སྒྲ་གདངས་འབྱིན་ལུགས་ལའང་འགྱུར་བ་བྱུང་བའོ། །དཔེར་ན། དབུས་གཙང་བ་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་སྟོད་ཀྱི་སྡེ་བ་དག་གི་བར་གྱི་ཡི་གེ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་གཅིག་མཚུངས་སུ་བཀླག་སྟེ། ཁ་དང་ག །ཆ་དང་ཇ། ཐ་དང་ད། ཕ་དང་བ་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་དང་པོའི་ཡི་གེའི་སྒྲ་ལྟར་ཀློག་པ་དང་། ཨ་མདོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྡེ་པ་སོ་སོའི་ཡི་གེ་དང་པོ་དང་གསུམ་པའི་སྒྲ་གདངས་གཅིག་མཚུངས་སུ་བཀླགས་ཏེ། ཀ་དང་ག །ཅ་དང་ཇ། ཏ་དང་ད་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་དང་པོའི་ཡི་གེའི་སྒྲ་ལྟར་བཀླགས། ཁམས་ཀྱིས་སྒྲའི་ང་རོ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ཡི་ཁྱད་པར་འབྱེད། དེས་ན་ཡི་གེ་ཀློག་ཚུལ་འདི་དག་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་བ་དང་ཀློག་ཚུལ་འདི་དག་ལས་གང་ཞིག་དག་པར་གཟུ་བའི་ལས་བགྱི་བ་ལ། སྔོན་གྱི་ཡིག་ཚང་དང་ཡུལ་ལུང་སོ་སོའི་སྐད་ཆ། རྟགས་འཇུག་རང་གཞུང་རྩ་བར་འཛིན་པ་དེའོ། །
（རྩོམ་པ་པོ། བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན་རིག་གཞུང་སློབ་གླིང་གི་2024ལོའི་འབུམ་རམས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ།）