བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།

དེ་ཡང་གསོ་བ་རིག་པ་ཞེས་པའི་དོན་དེ་མདོར་བསྡུས་ན་ལུས་སྲོག་གསོ་བར་བྱེད་པའི་རིག་པ་སྟེ། གསོ་བྱ་དང་། གསོ་བྱེད། གསོ་ཚུལ། གསོ་མཁན་བཅས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སྟོན་པའི་རིག་གནས་ཤིག་ལ་གོ་དགོས་ལ། སྤྱིར་གསོ་བ་རིག་པ་ནི་སྐལ་ལྡན་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་གསུངས་པ་ལྟར། གསོ་བ་རིག་པ་ནི་སྐྱེ་འགྲོའི་ནད་ཀྱི་ཟུག་རྔུ་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པར་བྱེད་ཅིང་། དུས་མིན་འཆི་བའི་འཆིང་ཞགས་བཅད་དེ་ལུས་སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་འཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་ལ། འདི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད་པར་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་དུས་ཡུན་རིང་པོར་ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་བྱེད་པ་དང་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པའི་གོ་རིམ་ནང་སྐྱེ་དངོས་དང་། རྩི་ཤིང་། གཏེར་ཁ། སྲོག་ཆགས་སོགས་ཀྱི་ནུས་པ་དང་ཆོས་ཉིད་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་དུ་ཆ་ཇེ་ཚང་དང་། ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་འགྲོ་བའི་ལག་ལེན་གྱི་ཕྱོགས་བསྡོམས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་།

རང་རང་སོ་སོར་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་གསོ་རིག་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད་ནང་གི་འོད་སྟོང་འཕྲོ་བའི་ནོར་བུའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱི་རྨང་གཞི་དང་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་སྨན་དཔྱད་རིག་པ་ཞིག་ཡིན། ད་ཡོད་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆར་གཞིར་བཟུང་ན། སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་སྔོན་ནས། བོད་ཀྱི་རྒྱ་ཆེའི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ནད་རིགས་ལ་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པ་བརྒྱུད། རང་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ནས་ཐོན་པའི་སྐྱེ་དངོས་དང་། རྩི་ཤིང་། གཏེར་རྫས། སྲོག་ཆགས་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ནད་བཅོས་པའི་ཆོས་ཉིད་ངོས་འཛིན་ཐུབ་སྟེ། དེའི་མཇུག་བསྡོམས་སུ་དུག་ཡོད་ན་སྨན་ཡོད་ཅེས་པ་དང་། དུག་ཀྱང་སྨན་དུ་བསྒྱུར་ཐུབ་པའི་རྫས་སྦྱོར་རིག་པ་ཤེས་ནས་མར་ལ་བརྟེན་ནས་ཁྲག་གཅོད་པ་དང་། ཆང་ལ་བརྟེན་ནས་རྨ་བཅོས་པ་སོགས་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ནུས་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་ཚད་མཐོན་པོ་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་བོན་གྱི་ཤེས་པ་ཅན་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་ཕན་ཤེས་སྨན་དཔྱད་ཟེར་བ་དེ་ནི་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་ཡོད་པའི་སྨན་པ་མཁས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དེའི་དུས་སུ་སྨན་གཞུང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་འབུམ་བཞི་བརྩམས། སྐབས་དེར་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་བསླབ་གཞིའམ་སློབ་དེབ་ཀྱི་དཔེ་ཆ་ནི་གསོ་རིག་འབུམ་བཞི་ལ་བཻ་རོ་ཙ་ན་སོགས་ཀྱིས་གང་འཚམས་བཟོ་བཅོས་བྱེད་ཚུལ་ནི་འབུམ་བཞིའི་ཚིག་བཅད་རྣམས་ཚིག་ལྷུག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་དེ་ལ་གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞི་ཞེས་མཚན་གསོལ་ནས་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་ཚུལ་མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུའི་ཞང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད་ལས། དེང་དུས་དངོས་ཡོད་བོན་གྱི་བཀའི་ཁྲོད་ན་བཞུགས་པའི་ཡིག་ཆ་ནི། བདུད་རྩིའི་བང་མཛོད་འབུམ་བཞི་རུ་གྲགས་པ། བུ་འཚོ་སྲིད་པའི་རྒྱལ་པོའི་གཏེར་མའི་སྐོར་རྩ་བ་ཐུགས་འབུམ་སྔོན་པོ། འཚོ་བྱེད་སྨན་འབུམ་དཀར་པོ། འཚོ་ཐབས་དཔྱད་འབུམ་ཁྲ་བོ། གསོ་བྱེད་ནད་འབུམ་ནག་པོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་འདི་བཞི་ནི་མདོ་སྡེ་ཆེན་པོ་དགུ་རུ་གྲགས་པའི་ནང་ཚན་གྱི་གཞི་རྩའི་འབྱུང་ཁུངས་དཔྱད་ཀྱི་རྒྱུད་སྡེ་ཆེན་པོ་ལྔའི་ནང་ཚན་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་སྟེ། རྒྱུད་བཞི་རུ་གྲགས་པ་འདི་རྣམས་ལོ་ཆེན་བཻ་རོ་ཙ་ནས་བོན་གྱི་སྨན་གཞུང་ལས་བླངས་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་རྟགས་སུ་ཞུ་བ་པོའི་འཁོར་དྲང་སྲོང་ཞེས་མིང་ཡོད་པ་དང་། ནད་བཅོས་ཀྱི་སྔགས་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་རང་སོར་བཞག་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱིས་ཤེས་ཐུབ་པ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཤིང་། གཞན་ཡང་ཉི་མ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་མཛད་པའི་བཀའ་འགྱུར་སྒྲིག་བྱང་ནང་དུའང་གསལ་བར་གསུངས་ཡོད་པར་བཤད།

རྗེས་སུ་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་ནང་དུ་གཡུ་ཐོག་ཡོན་ཏན་མགོན་པོས་སླར་ཡང་རྒྱལ་ཕྱི་ནང་གི་སྨན་གཞུང་མང་པོ་ལ་བརྟག་དཔྱད་དང་ཞིབ་འཇུག་གནང་ནས་སྔོན་གྱི་འབུམ་བཞི་དེ་རྒྱུད་བཞི་ལ་བསྒྱུར་ཡོད་པ་ལ་དག་བཅོས་དང་འགྲེལ་བ་བརྩམས་ནས་རྒྱུད་བཞིའི་བཤད་པ་དང་ལག་ལེན་བཅས་གང་ཐད་ལ་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་བཏང་། རྗེས་སུ་བོད་ལུགས་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་ལ་འཕེལ་རྒྱས་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་ནས་བཤད་རྒྱུན་དང་ལག་ལེན་ཐད་ལ་བྱང་ལུགས་དང་ཟུར་ལུགས་ཞེས་སྡེ་ཁག་གཉིས་སུ་གྱེས་ཡོད་པ་གཤམ་གསལ།

དང་པོ་བྱང་ལུགས་ནི་མི་ཉག་མཁས་པ་བྱང་བདག་རྣམ་རྒྱལ་གྲགས་བཟང་གིས་གནམ་གཤིས་གྲང་བའི་ས་ཁུལ་གྱི་ནད་རིགས་བཅོས་ཐབས་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་སྨན་བཅོས་ཉམས་མྱོང་མང་པོ་ཕྱོགས་བསྡོམས་གནང་སྟེ། རྩ་རྒྱུད་འགྲེལ་པ་གསལ་བྱེད་སྒྲོན་མེ་དང་། བཤད་རྒྱུད་འགྲེལ་པ་བདུད་རྩིའི་ཆུ་རྒྱུན། ཕྱི་མ་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་དགོས་འདོད་འབྱུང་བ་བཅས་བརྩམས་གནང་མཛད་པ་ལ་བྱང་ལུགས་ཞེས་པའི་སྨན་བཅོས་ཀྱི་ལག་རྩལ་གསར་པ་ཞིག་དར་བ་ཡིན། དེ་དག་དར་སྤེལ་བཏང་བའི་དུས་ཚོད་ནི་བོད་རབ་བྱུང་བདུན་པའི་ས་ལུག་ལོ་ནས་རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་ཤིང་ལུག་ལོ་བར་ཏེ། སྤྱི་ལོ་1395ལོ་ནས་1475ལོའི་བར་དུ་བྱུང་བའོ། །ཞར་བྱུང་ཁོ་བོས་ལྟ་ཚུལ་ལ་འཛམ་གླིང་དངོས་མིན་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་ནང་དུ་ཚུད་ཆོག་ཆོག་ཡོད་པའི་སྨན་བཅོས་བྱེད་ཐབས་ལ་བདུད་རྩི་ལྔ་ལུམས་བྱེད་ཐབས་དང་། ཐུར་མ་འཕེན་ཚུལ་སོགས་ཐབས་ཤེས་ཁྱད་པར་ཅན་འགའ་ཤས་ཀྱང་ཡོད་པ་ནི་ཚང་མས་ཤེས་རྒྱུར་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། །

གཉིས་པ་ཟུར་ལུགས་ནི་ཟུར་མཁར་བ་མཉམ་ཉིད་རྡོ་རྗེས་གནམ་གཤིས་དྲོ་བའི་ས་ཁུལ་གྱི་ནད་རིགས་བཅོས་ཐབས་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་སྨན་བཅོས་ཉམས་མྱོང་མང་པོ་ཕྱོགས་བསྡོམས་བྱས་ཏེ། རྒྱུད་བཞིའི་འགྲེལ་པ་སྤོས་ཤེལ་ཕྲ་མོ་ཞེས་པ་ཞིག་བརྩམས། ཁོང་དགུང་ལོ་སུམ་ཅུ་སོ་བདུན་ཐོག་ཏུ་དགོངས་པ་རྫོགས། དེ་འཕེལ་རྒྱས་བཏང་བའི་དུས་ཡུན་ནི་རབ་བྱུང་བདུན་པའི་ས་ལུག་ལོ་ནས་རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་ཤིང་ལུག་ལོ་བར་ཏེ། སྤྱི་ལོ་1439ལོ་ནས་1475ལོའི་བར་དུ་དར་རྒྱས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད་དོ། །

རྗེས་སུ་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་རྒྱུད་བཞིའི་འགྲེལ་པ་བཻཌཱུརྱ་སྔོན་པོ་བརྩམས་ནས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ས་སྦྲུལ་ལོ་སྟེ། སྤྱི་ལོ་1689ལོར་དངོས་སུ་དཔར་སྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས། བོད་སྨན་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེ་བ་ཟུར་མཁར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་དང་། མཉམ་ཉིད་རྡོ་རྗེ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་དཔེ་ཆ་མང་པོ་བརྩམས་ཡོད། རྗེས་སུ་སྡེ་དགེ་བ་དེའུ་དམར་དགེ་བཤེས་བསྟན་འཛིན་གྱིས་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ལྕགས་བྱི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1840ལོར་ཤེལ་གོང་དང་ཤེལ་ཕྲེང་གཉིས་བརྩམས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་བོད་སྨན་ལ་མཛད་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག །མདོར་ན་སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་དུས་རབས་ཁ་ཤས་ནས་དེ་སྔོན་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་དབུ་འཛིན་མཁྱེན་རབ་ནོར་བུའི་བར་དུ་རགས་རྩིས་བྱས་པ་ལྟར་ན་བོད་ལུགས་ཀྱི་སྨན་པ་མཁས་པ་རྒན་རབས་མི་གྲངས་སྟོང་གཅིག་ཙམ་བྱོན་ཡོད། དེ་དག་གིས་བརྩམས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ད་ཡོད་ལ་བཤད་ན་དགུ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པར་བཤད། ཞིབ་པར་ཤེས་འདོད་ན་དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཀྱི་ལྡེབ་མ་2104ནས་2108བར་དུ་གསལ་བས་དེར་གཟིགས་མཛད་པར་ཞུའོ། །

༼རྒྱུད་བཞི༽མཛད་པ་པོ་ལ་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་ཡོད།

དང་པོ་གྲ་ཐང་རྒྱུད་བཞི་ལྟར་བཤད་ན། སྨན་གཞུང་རྒྱུད་བཞི་འདི་ཉིད་ནི་གཏེར་སྟོན་ཆེན་པོ་གྲྭ་པ་མངོན་ཤེས་ཅན་གྱིས་རབ་བྱུང་དང་པོའི་ས་ཕོ་ཕག་གི་ལོ་སྟེ་ཕྱི་ལོ་1038ལོའི་སྟོན་ཟླ་ར་བའི་ཚེས་བཅོ་ལྔའི་ནམ་ཕྱེད་ཆུ་ཚོད་གསུམ་པར་དཔལ་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་བར་ཁང་ཀ་བ་བུམ་པ་ཅན་གྱི་འོག་ནས་གཏེར་དུ་བཞེས། ཕྱིས་སུ་རབ་བྱུང་དགུ་པའི་མེ་ཕོ་རྟའི་ལོ་སྟེ་ཕྱི་ལོ་1546ལོར་ནང་སོ་ཡར་རྒྱབ་པས་སྦྱིན་བདག་མཛད་ནས་པར་ཤིང་རྐོས་ཏེ་མཁས་པའི་དབང་པོ་ཟུར་མཁར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོས་ཞུ་དག་མཛད་ཡོད། དེ་ནས་བཟུང་གྲ་ནང་ངམ་གྲ་ཐང་རྒྱུད་བཞི་ནི་གངས་ལྗོངས་གསོ་རིག་གཞུང་ལུགས་ཤིང་པར་དུ་བརྐོས་པ་ཆེས་ཐོག་མ་ཡིན་པར་བཤད། རྒྱུད་བཞི་འདི་པར་ཤིང་བརྐོས་ནས་གནད་དོན་ཆེན་པོ་གསུམ་ཐག་གཅོད་བྱས་ཡོད། གཅིག་ནས་རྒྱུད་བཞིའི་ཚིག་དོན་ཐད་གཅིག་གྱུར་བྱུང་བ། གཉིས་ནས་རྒྱུད་བཞི་ཁྱབ་གདལ་བཏང་ཡོད། གསུམ་ནས་རྒྱུད་བཞིའི་པར་གཞི་འདི་ལ་ཀུན་གྱིས་ཡིད་ཆེས་ཤིང་ཁས་ལེན་པར་གྱུར་ཡོད། ཅེས་གྲ་ཐང་དཔེ་ཚོགས་ཐེངས་དང་པོའི་ནང་གི་ཤོག་ལྡེབ་44ངོས་ནས་བཏུས་པ་ཡིན་ནོ། །

དཔྱད་བརྗོད་ལྟར་ན་བཤད་ཚུལ་འདི་ཡང་བོད་ཀྱི་ཁམས་དབང་དང་མཐུན་པའི་བཤད་ཚུལ་ཞིག་རེད་སྙམ་མོ། །

གཉིས་པ་རྒྱུད་བཞི་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཡིན་ཚུལ་བཤད་པ། རྒྱ་གར་སྨན་གྱི་ནགས་སུ་ལོ་བཞི་ལ་དྲང་སྲོང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དྲང་སྲོང་ཡིད་ལ་སྐྱེས་ལ་རྒྱུད་བཞི་དྲི་བ་དང་དྲིས་ལན་གྱི་ཚུལ་དུ་གསུངས་ཡོད་པར་བཤད་ཚུལ་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་སངས་རྒྱས་སྨན་གྱི་ལྷ་ཁོང་རང་ཉིད་དྲང་སྲོང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སྤྲུལ་ནས་དྲང་སྲོང་ཡིད་ལས་སྐྱེས་ལ་རྒྱུད་བཞི་འདི་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ཚུལ་དུ་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞིང་། དཔྱད་བརྗོད་ལྟར་ན་བཤད་ཚུལ་འདི་ནི་ཅུང་ཟད་བརྟག་དཔྱད་དགོས་པ་ཞིག་རེད་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་རེད་ཅེ་ན། གཅིག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་རྒྱུད་བཞི་ཞིག་ཆེད་དུ་བོད་ཁོ་ན་ལ་གསུང་དཀའ་མོ་རེད། གཉིས་ནི་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་ནང་དུའང་མེད། གསུམ་ནི་རྒྱུད་བཞི་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡིན་པ་ལས་མདོ་མ་རེད། ཞར་བྱུང་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་འགས༼རྒྱུད་བཞི༽བཀའ་ཡང་ཡིན་ཞིང་བསྟན་བཅོས་ཡང་ཡིན་ལ་གཏེར་མའང་ཡིན་ཞེས་བཤད་སྲོལ་ཡང་ཡོད་དོ། །

གསུམ་པ་ལྟར་ན་བོད་རང་གིས་བརྩམས་པ་ཡིན་ཚུལ་བཤད་པ། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་དུས་སུ་གཡུ་ཐོག་ཡོན་ཏན་མགོན་པོས་བོད་ཀྱི་སྨན་གཞུང་འབུམ་བཞི་དེ་རྒྱུད་བཞི་ལ་བསྒྱུར་བས་མ་ཚད། སྨན་གཞུང་མང་པོ་ཞིག་བརྩམས་ཡོད་པར་བཤད་ཡོད་པ་ནི་དངོས་པོ་གནས་ཚུལ་དང་ཧ་ཅང་མཐུན་པ་ཞིག་རེད་སྙམ། དཔྱད་བརྗོད་ལྟར་ན་བཤད་ཚུལ་འདི་ནི་གོང་ཞུས་ལྟར་བོད་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་དང་ཤིན་ཏུ་མཐུན་པ་ཞིག་རེད་སྙམ་ནི་པ་ཁོ་བོས་ལྟ་ཚུལ་ཙམ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །